C. PLINII

S EC V N D I HIS T O-

RIAE MVNDI LIBRI XXXVII.

MAIORE, (^VAM HACTENVS VN- CLV A M. s T V D I O, F I D E, R E L I-

ClONSEMEKDATl.

L V G D V N I,

Apud Antonium Vincentium

AdieSis ad marginem fuccindis quibufdam Ca{ligatiunculis,partim uetuftifsimo- rum codicum collatione erutis, partim grauilsimorum fcriptorum authoritate, dodifsimorumque hominu iudicio fubnixis,quas adfynceriorisledionisinda- gationem,uelutin tenebris accenfa face, non parum lucis confidimus allaturas.

Wn^cm Indice totius operis copiojij^imo , nonpoenitendarurfus accejlione hcupletatOy locifque propemodunt innumeris , qwe cumauthoris fenjisnon fatis congruebant y^udm accuratifime reSlituto.

loannes Nicolaus Vidorius Leflori S.

V M perpetua, planeque immutabili natura lege ita comparatum (it,Le dor humaniisime,ut nihil immortale narceretur,fu6que omnia exitio ob¬ noxia eflent,qu« ortum aliquando initiumq; habuilTentifieri profedb non potuit,ut quantumuis infighia dodilsimorum hominum monumeta, non eidem,cui cartera omnia, fati necelTitati fubiacerent. Nam etiamfi rerum ilia,eadc'mque domitrix natura nihil iis diuturnius,nihil uiuacius gigni uo iuerit,nihil denique temporis iniuriam minus reformidare ; fuum tamen & iphs uitse mo¬ dum {latuit,eaque conditione nafei uoluit,ut & acui uitio obfolerceret,& ctecis bellorum incendiorumque cafibus in prseceps raperentur. Atque ne hic recenfendis tot nobilifsi- mprum feriptorum cladibus,quorum hodie ne cadauera quidem fuperfunt, iuftifsimam quidem illam , attamen protritam, literatorum omnium querelam ne quicquam refrice- mus,fed ad id ipfum nos protinus conferamus,cuius hsec gratia a nobis funt commemo- ratatquis authlentio dirsimulare,aut fine grauilsimo animi dolore meminifTe queat,extot pracftantifsimis Plinii Secundi lucubrationi bus,dignis prorfus,quibus nulla iaduram tem porum iniquitas , nulla perniciem calamitas , nulla obliuionem jeternitas afferret , folam Mundi hiftoriam ad tempora noftra perueniffe. Graue fane hoc exiflimandu efl, planeq; perniciofum rei literariac uulnus,qu£E illis interceptis, ueluti membris quibufdam mutila¬ ta , & fupelledilem angufliorem habere coepit , & pomoeria contradiora. In tanto tamen nobilium feriptoru naufragio non omnino peffimc cum fortuna uidemur decidiffejqubd inflrudiffimum hunc natura thefaurum , in quo uno rei Latinae & prora & puppis uerfa- tur,non iifdem, quibus cetera omnia, fludibus obruerit, fed ad noftra hicepatrumq; no- ftrorum tempora, fi non fyncerum incorruptumque,raluum tamen & incolumem uolue- rit enatare. Atque id quidem eo maiore in lucro ponendum eft,qubd ex centum exquifi- tifsimis Imgux utriufq; authoribus,quorum e fioiculis fertum ille fuum concinnauit,por- tionem longcmaximam hodie defideremUs,temporum iniuria fortunceque cafibus inter- ceptam:quorum nunc omnium una cum feriptis obruta iaceret memoria, nifi eorum te- ftimoniis fua identidem ftabiliens Plinius ab obliuionis caligine eam uindicaffet. Verum- enimuero quemadmodum plurimum hoc nomine antiquitati debemus , qubd tam ube¬ rem nobis agrum diligentia fua conferuarit ,ita de proximorum feculorum inertia iure queri pofrumus,qubd quem non belli furor, non Gerthorum rabies, non tot Itahse clades eripere nobis potuerunt , fua eum infeitia tam foede reddiderint confpurcatum , ea lolii, Pentium , tribulorum copia tantiim non obrutum , ut cum tot infignia & fuperioris & no- ftree tempeftatis ingenia in eo repurgando excolendbque certatim defudarint , hadenus tamen afiequi non potuerint, ut non multa etiamnum reliqua efrent,qu2e &; runcationem cxadiorem,& cultum accuratiorem defiderarent. Cuius rei caufam paulb altius mecum reputanti , protinus fefe offert infuperabilis tant^ rei difficultas , cui euincend?e non mi¬ rum fi quantumuis fagacia dodiffimorum hominum ingenia hadenus paria effe non po¬ tuerunt. Nam ciim nullam hic rerum partem feriptor iQCupIetifsimus intadam reliquerit,, abditilfima qujeq; naturae, & quicquid cseli ambitu contegitur, norit oportet, qui prouin- cix fefe tam arduae non imparem effe fateatur. Veriim quemadmodum in Hercule ne¬ mo reprtehendit, qubd toto terrarum orbe tot profligatis monftris, Thefeo quoq; nego¬ tii nonnihil reliqueritrita ^ fummis noftri fuperiorifque feculi ingeniis uitio uerti non de- bet,qubd ciim ftrenuam in Plinio repurgando operam nauarint,aliorum tamen induftriae loci nonnihil uoluerint fupereffemeque nobis uiciffim temeritatis arrogantise ue .nota im¬ pingi, fi illorum diligentiae fuccedentes,& tanquam mefforum ueftigia fubfequentes,fpi- cas ab iis relidas a tergo colligamus. Atque hanc quidem ad rem ciim uel perpetua uitje meae confuetudo,uel iuuandae,quantuluncunque meae ferrent uiresJSei literariac ftudium, mea me fponte fatis inflammaref.uix tamen dici queat, quantum hic nobis calcar addi-

derit grauirsimorum hominu Antonii Vincentii & loannis Frellonii authoritas^qui ciim nouam operis huius editionem adornareiit^nihilque fumptus , nihil difpendii facere re- cufarentjniodo (ludioforum commoda aliqua faltem ex parte proueherenc , in re atquif- iima opem meam implorantibus neque potui neque debui officium pernegare. Quare ciim & horum voluntati morem gerere ex animo cuperemus,& concepta de nobis opi¬ nionem ftudio,indu{lria,iudicio iutl:inere,opus denuo uniuerfum cum uetuffifsimis qui- dera/ed^utfcrc funt}deprauatifsimcfcnptis codicibus quam accuratifsimc cdtulimus, atq; ex iis non pauca eruimus,quaE nulla expedire potuiflet ingenii quantumuis fagacis conieflura.Erat hatc,fateor,longe tutifsima, & propemodum fola rede caffigandi ratio, {i eundis hac methodo uulneribus mederi potuiffem. Veriim quoniam in illis non raro nihil erat prsefidii^quod proximum fuit,ad eorum opem identidem confugimus,quoru e fontibus fua pleraq; ita mutuatus eft Plinius,ut tantum no ad uerbum uideatur deferi- pnfTe.Ac ne iingulis commemorandis diutius,quam necelTe fit,!tnmoremur,ufqueadeo hic nullum adminiculi genus contempfimus , ulqueadeo nihil intentatum , nihil inex- culTum reliquimuSjUt ex inferioris etiam nots fcriptoribus,qui aut in eodem argumenti genere funt uerfati,aut ex hoc ipfo ueluti uaffilsimo rerum omnium oceano riuulos fuos deduxerunt,non paucas purioris lucis eruerimus fcintillas.Porrb quemadmodum uetu- ftioribas illis fuam gratiam conflare cupimus,quorum hic nobis uigiliat opis nonnihil at- tulerunt,ita nec recentioru cuiquam meritam laudem prsereptam uolumus , qui fuis hic nobis fudoribuSjtanquam in tenebris accenla face, ad fyncerioris ledionis indagationem pratluxerunt. Quorum enumero fine grauilsima plagii nota Ferdinandum Pintianum & recondit? eruditionis’, & exadilsimi iudicii hominem,pr?terire non poirumus,qui ut omnium poftremus aliorum diligenti? fuccefsit,ita tum optimorum codicum pr?fidio, tum ingenji dexteritate no pauca depr?hendit,c?teris omnibus aut parum animaduer- fa,aut identio difsimuIata.Porrb in omnibus hifce,qu? vel noflro ipfi Marte eruimus,uel alioru ingenio,laboribus,induflri? debemus,ea femper moderatione,eo temperamento nfi fumus, ut ex uulgata ledione , quje hodie in manibus uerfatur , nihil temere uolueri- mus immutatum;confultius nos circunlpediufq; faduros rati,fi quemadmodum pido- rumille clanfsimus tabulas fuas in pergula,ita ^ nos hafce lucubratiunculas in margine proponeremuSjUt dodorum hominum arbitrio aut in fuas qu?que ledes reponerentur, aut ueluti notha: ipurix'ue,a familia Pliniana quam longifsime iummouerentur. Atque hunc quidem in modum priore penfi huius parte non omnino pe(sime,ni fallor , defun- dus,ad alteram deinde animum adieci,non eiufdem fortafsis ingenii, negotii tamen mo- leflijeque non minoris. Nam cum operis Indicem priEter omnem expedationem depra- natifsirnumdepriehendifiemjocifquepropemodum innumeris cum authoris fenfis non fatis congruentem, non raro etiam ex diametro pugnantem:ut tanto quoq; incommodo pr?fidii nonnihil afferrem,a capite ad calcem uniuerfum retexui, dedique operam,ut 6c lilePlinian? menti,d; not? arithmetic? paginis fuis uerfibufque adamufsim relponde- rent.Quicquid uerb hoc eft oper?,quicquid uigiliarum , Ledor candidilsime , quod in feriptore eminentifsimo repurgando collocauimus,id omne fub tui potifsimiim nomi nis aufpiciis in lucem editum uoluimus,in cuius gratia & hoc laboris non grauate fufee- pimus,& quicquid in npbis ingenii induflri?'ue , poflhac femper hbennfsimc effun¬ demus. Vale,

C. Plinius

C. PLINIVS CAECILIVS

MARCO S V O S.

PErgratum eft mihi, quod tam diligenterlibrosauunculi mei lectitas, vt habere omnes velis, quatrafque qui lmt.Fungarindicispartibus,atq;etiam,quo fintordine /crip£i,notum tibi fa- ciam.Eft enim h*c quoque ftudiofis non iniucunda cognitio. De iaculatione equeilri vnus. Hunc cum prsfedi us ala: militaret,pari ingenio curaq; compofuit. De vita QJ^omponii Secundi duo,^quo iingulariteramatus,hocmemoria amici, quafi debitum munus,exoluic.BeIlonjm Ger¬ maniae viginti,quibusomnia,quae cum Germanis gefsimus bella, collegit. Inchoauit,cum in Ger¬ mania militaret, foninio monitus. A dftitit enim ei quiefeeti Drufi Neronis effjgies,qui Germani* latifsimc vidor ibi periit.Commendabat memoriam fuam,orabatque , vt fe ab iniuria obliitionis alTer^ret.Studiofi tres,in fex volumina propter amplitudinem diuil],quibus Oratorem ab incuna¬ bulis inllituit 8c perficit.Dubii fermonis odo fcriplit fub Nerone nouifsimis annis,ciim omne fla diorum genus paulo liberius & eredius,periculorum feruitus feciflet. A fine Aufidii Bafsi x x x i. Natur* hiftoriarum x x x v i i.opus difFuium,eruditum,nec minus varium,quam ipfa natura. Mi- rariSjqubd tot volumina,multaque in iis tam fcrupulofa,homo occupatus abrolueritfMagis mira- beris,li feieris illum aliquandiu caulas aditafre,deccrsiirc anno v i.& l. mediu tempus difHntum impeditumque, qua officiis maximis,quaamicitia principum egifTe. Sed erat acre ingenium, in¬ credibile ftudium,rumma vigilantia.Lucubrare a Vulcanalibus incipiebat,non aufpicandi caufa, led fiudendi ftatim a node multa ; hyeme ver6 ab hora feptima, vel cum tardifsime, odaua, ftepe (exta.Erat fane fomni parcifsimi,nonnunquam etiam inter ipfa ftudia inllantis,& deferentis. Ante lucem ibat ad Velpafianum Imperatorem:nam ille quoque nodibus vtebatur:indc ad delegatum iibioff:cium.Reucrfusdomum,quodreliquumtemporis,ftudiisreddebat.Poflcibumr»pe,qucin interdiu leuem & facilem veterum morcfumebat,aeflate, ii quid otii,iacebatin fole, liber legeba¬ tur, adnotabat.excerpebatque.Nihil enim vnquam legit,quod non exccrperet.Dicere etiamfole- bat,nuili.’m elTelibrum tam malum, vt non aliqua ex parte prodefTet.Poft foleni plerunque frigida lauabatur.Deinde guftabat,dormiebatquc minimum. Mox, quafi alio die, ftudebat in coenstem- eus.Super hanc liber legebatur,adnotabatur,& quidem curfim. Memini quedam ex amicis, cum ledor qu*dam pronuntiafTet perperam , reuocaffe, & repeti coegifle. Huic auunculum meum di- Xilferlntellexeras nempe.quum ille annui (Tet. Cur ergo reuocabas? decem amplios verius hac tua interpellatione pcrdidimus.T anta erat parfimonia tempori s.Surgcbat sflatc a ccena luce,hyeme intra primam nodis,fed tanquam aliqua lege cogente.Hac inter medios labores, vrbifque fremi¬ tum. In feceflu fblum balinei tempus ftudiis eximebatur. Cum dico balinei , de interioribus lo¬ quor. Nam dum diffringitur , tergiturque , audiebat aliquid , aut didabat. In itinere quafi fblutus x*teris curis,huic vni vacabat. Ad latus notarius cumlibro & pugillaribus , cuius manus hyeme manicis muniebantur , vt ne c*li quidem afperitas vllum fludiis tempus eriperet. ex caufa

Rom® quoque fella vehebatur. Repeto me correptum ab eo,cum ambuIarem:Poteras,inquit,has horas noti perdere. Perire enim omne tempus arbitrabatur , quod ftudiis non impartiretur. Hac intentionetot ifta volumina peregit, eledorumque comrnentarios c lx. mihi reiiquit,opiftho-^ graphos quidem ,& minutifsimeicripcosrqua ratione multiplicatur hic numerus. Referebat ipfe,

ftotuifie fe, eam procuraret in Hifpania, vendere hos commentarios Largio Licinio c c c c. mil¬ ibus nummOm, & tunc aliquanto pauciores erant. Nonne videtur tibi recordanti quantum lege¬ rit , quantum fcripferit , nec in officiis vilis , nec in amicitia principum fuiflc? Rurfus cum audis quiddudiis laboris impenderit , nec fcripliffe fatis, nec IcgifTe? Quid ell enim, quod non aut 111* occupationes impedire, aut h*c inflantia non pofsit efficere? Itaque foIeoridcre,cum me quidam fludiofum vocant , qui fi comparer illi, fum defidiofifsimus. Ego autem tantum, quem partim pu¬ blica, partim amicorum officia diffringunt? Quis ex iffis,qui tota vita literis afsident, collatus illi, non quafi Ibmno & inerti* deditus erubefeat? Extendi epiffolam, quamuis hoc fbmm , quod re¬ quirebas , feribere deffinalTem , quos fcilicec libros reliquiffet. Confido tame*>:h*c quoquetibi non minus grata, qu^m ipfos libros, futura, qu* te non tantam ad legendos «bs, verumetiam fimikaliquidelaborandumpqfluntarmulationisftirauliscxcitarc. Vale.

A 5

C. PLINIVS TACITO SVO S.

PEti5,vttibi autmculi mei e^xitu rcribam,qu6 verius tradere pol^erisporsis. Gratias ago. Nam video morti eius, fitelebrettrrate, immortalem gloriamedepropofitam. Quamuis enim pul cherrimarum clade terrarum-,vt populi, vt vrbes, memorabili cafu,quafi lemper vidurus,oc- tiderit, quamuis ipfe plurima fcripftrit,plura tamen perpetuitati cius fcriptorumOiOru attemitas addet.Equidem beatos puto,quibus Deorum munercdafum eft,aut facere fcribenda>aut fcriberc Jegedarbeatifsimos vcro,tjuibus vtrunq,%Horummuumero auunculus meus ^ luis libris, & tuis cnt.Qup libentiusfurcipio,dcporco etiam,qUDdmiungis. EratMifeni,claff!^q; imperio pratfens regebat.Galend.Nouembris hora fere leptrma,mater urca indicat ei apparere nubem inufitata& magniradine,& lpecie.Surgit ille,vt elble folebat, frigida gulfata : lacens enim ftudebat-Popofcit foleas,afcendit locum, excjuo maximemiraculum illud confpici poterai.Nubes, incertum procul intuentibtts ex quo motet Vcfuuium fuilTe poftea cognitum eft) oriebatur;cuius limilitudinem Sc formam non alia magi s arbor,quam pinus expreflcrit.Kam longifshno velut trunco efflata in ai- tum,quibufdam ramis diflundebatur. Crcdo,4uia recenti fpiritu eueSa > dein fenefccnte eo defti- tuta, aut etiam pondere fuo vi^fa,in latitudinem vanefccbat,candida interdum, interdum fordida Sc niaculofa,prout terram cincremvefuftulefat.Magnum idpropiulq; nocendum,vteruditifsimo viro,vifum cfl.Iubctlibumicam aptari ,mihi,li venire vnivelkm, facit copiam. Relpondi,ftudere me malle:& forte iple^quod fcriberejdederat.Egredicbatur domo;accepit codicillos Retinae claf- liarii,imminentepericak)cxterriti:nam'villacalubiacebat;nec vlla,nifi nauibus,fuga,vt fetanto ■diferimini eriperet, orabat, Vertit ille confiliu,& quod ftodiolb animo inchoauerat,obit maximo. Deduxit quadriremesyafcendit ipj[e,non Retina? mod6,1ed multis (erat enim frecjuens amanitas 'OriE)Iatums auxiliu.properat illuc, vnde alii cerriti fugiunt,reilumq; curfuni, redaqj gubernacula in periculum tenec,ade6 Iblotus metu, vt omnes iUhis mali motus , omnes figuras vt depraehen- 'deratocuiis,diaaTet,cnotar^ue.Iamnauibuscjnis inciderat;qu6 propius accedcret,caiidior & denfiorriam pumices ctiam,nigrique St^mbuffi & frafti igne lapidesnam vadum fubitu, ruinaq; montis litora obflantia. CunSatus paulum, -an retro fiederet,niox gubernatori vt ita faceret mo- nenti,Fortes,inqoit,fortnna iuuatif^mponian^ pete.Stabiis erat,pcrueneratq; finu medio. Nam fcnfim circumadis 'Curuatifque litoribus mare infunditur. Ibi quanquam nondum periculo ap¬ propinquante, conipicuo tamen, & tiim trefccret, proximo, farcinas contulerat in naues , certus fuga?, fi contrarius ventus refediiTet. Quo tunc auunculus meusfecundiflimo inuedus , comple- ditur trepidantem, conlblatur,hortatur:utque timorem eius lua lecuritate leniret.deferri le in ba¬ lineum iubet : lotus accubat, cccnat, atque hilaris, aut Cquod xque m;^um eft) fimilis hilari. In¬ terime Veluuio monte pluribus locis latifsime flamma; atque incendfia relucebant, quorum ful¬ gor & claritas tenebras nodis excipiebat. Ille agreftium trepidatione igni relidas dcfertalq; vil¬ las per folitndinem ardere,in remedium formidinis drditabat.T um fe quieti dedit,& quieuit ve- Tifsinio quidem ibmno. Nam meatusanima? ,'qui illi propter amplitudine corporis grauior & fo- Tiantior erat, ab iis, qui limini obuerlabantur, audiebatur. Sed area, ex qua dixta adi batur, ita iam cinere miftiYque pumicibus oppleta furrexcrat ,vt fi longior in cubiculo mora eflet, exitus nega.- recur. Excitatus procedit, feque Pomponiano, caterilque,qu i peruigilarant, reddit : in commune confuItant,intratedane fuMftant, an in aperto vagentur.nam crebris vaftiTque tremoribus teda nutabant, 8c quafi emota fedibus fuis, nunc hoc , nunc illuc abire , aut referri videbantur. Sub dio Turins,quanquamleuium exeforumque, pumicum cafus metuebatur:quod tamen malorum colla¬ tio elegit. Et apud illum quidem ratio rationem, apud alios timorem timor vicit. Ceruicalia capi¬ tibus impofitalinteis conftfingcmT. Id munimentum aduerfus incidentia lliit,Iam dies alibi, illic nox omnibus nodibus nigrior denfiorque : quam tamen faces muJtsc variaque lumina foluebant. Placuit egredi in Iitus,& ex proximo afpicere, quid iam mare admitteret, quod adhuc vaflum & ■aduerfum permanebat. Ibi fiiper abiedum linteum recubans fedit , atque iterum frigidam popo- feit , haufitque. Deinde fiammjc , flammarumque prarnuntius odor lulphuris alios in fiigam ver- tunt:excitantinDm,qui innixus feruis duobus aflurrexit,& ftatim concidit(vt ego coniedo)craf- fiore caligine fpiritu obftrudo, claufoque ftpmaeho, qui illi natura inualidus, & anguftus, & fre¬ quenter incus aftuans erat. VbJ dies redditus is,ab eo quem nouifsime viderat,tertius,corpus in- uenrum integrum,ina?rum,opeittumque,vt fuerat indutus.Habitus corporis quiefcenti,quam de- fundOjfimilior.Interim Mifcni.egp & mater.Sed nihil ad hiftoriam. Nec tu aliud, quam de exitu eiusjfcirc voluiftiifincm ergo faciam. Vnumadiiciam:omnia me,quibus interfueram,qua?que fta- tiin, cum maxime vera memorantur , audieram , perfecutum. T u potifsima excerpes. Aliud eft enim epiftoIani,aliu4 hfftoriam,aliud amico,aIiud omnibus fcriberc. Vale,

C. PLINII SECVNDI NA-

TVRALIS HISTORIAE LIBER PRIMVS.

P R AE F A T I O.

C. Plinius Secundus Vefpafiano fuo S.

I B R o s Naturalis Hifloritc nouitium Camcenis Quiritiu tuorum opus natum apud me proxima foetura , licentiore epiftola narrare conftitui tibi,iucundirsime Imperator ( fit enim hxc tui praefatio uerirsima,dum maximi confenefeit in patre.) Nanque tu folebas meas eflcaliquid putare nu¬ gas y Ut obiter emolliam Catulum conterraneum meum. Agnofeis & hoc caftrenfeuerbum.Ilie enim,ut fcis,permu tatis prioribus fyllabis duriufculum fe fecit, quam uole- bat exiftimari a Veraniolis fuis & Fabulis. Simul ut hac io mea petulantia fiat , quod proxime non fieri queftus es in alia procaci epifiola no- ftra,ut in quatdam ada exeat , fciantque omnes quam ex aequo tecum uiuat impe- rium.Triumphalis & Cenforius tu , fexicTque Conrul,ac Tribunitiae potefiatis par¬ ticeps, & quod his nobilius fecifi:i,dum illud patri pariter & equeftri ordini praeftas, Praefedus praetorio eius , omniaque haec Reipublicae. & nobis quidem qualis in ca- firenfi contubernio?Nec quicquam in te mutauit fortunae amplitudo,nifi ut prodef- fe tantundem pofles & uelles. Itaq; cum caeterisin ucnerationem tui pateant omnia ilIa,nobis ad colendum te familiarius audacia fola fupereft.Hanc igitur tibi imputa- bis,& in noftra culpa tibi ignofces.Perfricui fadem,nec tamen profeci:quando alia uia occurris ingens , & longius etiam fubmoues ingenii fafeibus. Fulgurat in nullo 20 unquam uerius dida uis eloquentisc, Tribunitiie poteftatis facundia.Quanto tu ore patris laudes tonas?quanto fratris amaspquantus in Poetica es?0 magna fcecunditas animi:quemadmodum fratrem quoq; imitareris,excogitalfi.Sed hsrc quis pofsit in¬ trepidus aeftimare fubiturus ingenii rui iudicium.pr^efertim lacefsitumpNequeenim fimilis eft conditio publicantium,^ nominarim tibi dicantium.Tum poflem dicere, uid ifta legis Imperator?Humili uulgo feripta funt, agricolarum , opificum turbar, enique ftudiorum otiofisrquid te iudicem facis ? Ciim hanc operam condicerem, non eras in hoc albo. Maiorem te fciebam,quam utdefcenfurum huc putarem.Prnc- terea efi: qujcdam publica etiam eruditorum reiedio.Vtitur illa & M.Tullius, extra omnem ingenii aleam pofitus,& ( quod miremur ) per aduocatum defenditur. Hsec jo dodilsimu Perfium legere nolo,Ljelium Decimum uolo.Quod fi hoc Lucilius , qui primus condidit ftyli nafum,dicendum fibi putauinfi Cicero mutuandum, pr£erer- tim cum de re publica fcriberet:quanto nos caufatius ab aliquo iudice diffidimus? Sed hsec ego mihi nunc patrocinia ademi nuncupatione, quoniam plurimum inter- ell:,rortiatur aliquis iudicem an eligaf.multumq; apparatus intereftapudinuitatum hofpitem & oblatum.Ciim apud Catonem illu ambitus hofl:em,& repulfis tanquam honoribus indeptis gaudentem,flagrantibus comitiis pecunias deponerent candida- ti,hoc fe facere pro innocentia ( quod in rebus humanis fummum effet) profiteban' tur:inde ilia nobilis M.Ciccronis fufpiratio:0 te felicem M.Porci,a quo rem impro¬ bam petere nemo audet. Cum Tribunos appellaret L.Scipio Afiaticus , inter quos erat Gracchus:hoc atteftabatur, fe uel inimico iudici approbari poffe. Adeo fummu quifque caufie Cux iudicem facit,quemcunque elegit, unde prouocatio appellatur^ Te quidem in excelfifsirao humani generis fafiigio pofitum,fumma eloquetia,fum'

A 4

C. Plinii ad Diuum.

ma eruditione prceditum , religigfc adiri etiam 3 (alutantibus Teio. Et ideo immenia x prseter cjeteras fubit cura,ut quse tibi dicantur,te digna fint. Verum Sc diis lade ru- llici multa:q; gentes fupplicant,& mola tantum lalla litan,t,qui tio habent thurarncc ulli fuit uitio deos coiere, quoquo modo poiTet. Mese quidem temeritati accefsit hoc quoque , quod leuioris operje hos tibi dedicaui libellos. Nam nec ingenii funt capaces,quod ahoqujn nobis perquam mediocre erat : nec admittunt excelTus aut orationes,l'ermonciue,aut cafus mirabiles, ueleuentus uarios , non aliaiucunda di- ^u,aut legentibus blanda.Sterili materia rerum natura,hoc ell:,uica narratur , & haec fordidifsima fui patre,ut plurimarum rerum aut rufticis uocabulis aut externis, imo barbaris,etiam cum honoris praefatione ponendis.Prsterea iter eft,non trita autho- i o ribus uia,nec qua peregrinari animus expetat. Nemo apud nos,qui idem tentauerit, nemo apud Graecos qui unus omnia ea tradauerit.Magna pars, ftudiorum amceni- tates quierimus. Qua: uerb tra^iata ab aliis dicunturimmenfae fubtilitatis , obfcuris rerum tenebris premuntur dam omnia attingenda, quae Grieci 7« uocat,

& tamen ignota aut incerta ingeniis fada. Alia uerb ita multis prodita, ut in faftidiu ; fint addubta.Res ardija,uetuftis nouitatem dare.nouis authoritatem , obfoletis nito- rem,obfcufis lucem,faftiditis gratiam, dubiis fidem, omnibus uerb naturam , & na¬ turae fuac omnia.Itaque etiam non aflecutis,uoluifie , abunde pulchrum atque ma¬ gnificum efl. Equidem ita fentio, peculiarem in ftudiis caufam eorum efie, qui diffi¬ cultatibus uidis,utilitatera iuuandi praetulerunt gratiae placendi:idque iam & in aliis 2 o operibus ipfe feci:& profiteor mirari me T.Liuium,authorem celeberrimum,in hi ftoriarum luarum,quas repetit ab origine Vrbis,quodam uolumine fic orfumiSatis iam libi gloriae qu2eiitum:& poiuiffefe delinere, ni animus inquies pafceretur ope- re.Profedb enim populi gentium uidoris,& Romani nominis gloriae, non fuac c5- pofuiffe illa decuir.Maius meritum effet,operis amore,n5 animi caufa perleueraffe;

Jk hoc populo Romano pr^ftitiffe , nonfibi. Viginti millia rerum dignarum cura, i[quoniam ut ait Domitius Pilbjthefauros oportet effe,non libros) ex ledione uolu- mmum circiter duLim miliium,qu orum pauca admodu ftudiofi attingunt propter fecretum materiae, ex exquifitisauthoribus centum,inclufimus triginta fex uolunii- pibus,adiedis rebus plurimis, quas aut ignorauerant priorcs,aut poftea inuenerat ui 50 ta-Nec dubitamus,multa effe,quae & nos praeterierint. Homines enim fumus,& oc¬ cupati officiisrfiiccifiuifque temporibus ifta curamus, id eft,nQdurnis , ne quid ue- ftris putetis ceffatumhoris.Dies uobis impendimusicum fomno ualetudinem com- putamusmelhoc folo praemio contenti , quod dum ifta ( ut ait M. Varro ) mufina- mur,pluribus horis uiuimus.Profedb enim uita uigiiia eft. Quibus de caulis atque difficultatibus nihil aufo promittere, hoc ipfum tu prteftas quod ad te feribimus.

Nec fiducia operis haec eft,fed indicatura.Multa ualde pretiofa ideo uidentur , quia funt templis dicata.nos quidem omnes,patrem,te,fratrcmque diximus opere iufto, temporum noftrorum hiftoriam orfi a fine Aufidii Bafsi. Vbi fit ea quacres?iam pri¬ dem perada fancitur:& alioquin ftatutum erath^redi mandare, ne quid ambitioni dedme uita iudicaretur. Proinde occupantibus locum faueo , ego uerb & pofteris, quos fcio nobifeum decertaturos , ficut ipfi fecimus cum prioribus. Argumentum huius rtomachi mei habebis,qubd ia his uoluminibus authorum nomina praetexui.

Eli: enim benignum ( ut arbitror ) & plenum ingenui pudoris,fateri per quos profe¬ ceris, non ut pierique ex iis,quos attigi, fecerunt. Scito enim conferentem authores me depraehendiffe a iuratiftimis & proximis ueterestranferiptos ad uerbum, neque nominatos , non illa Virgiliana uirtute ut certarent , non Ciceroniana fimplicitate, qui in libris de Repubiica,PIatonis fe comitem profiteturhn conlblatione nliae,Cra- torem,inquit,requor;item Panattium de officiis, uolumina eius edircenda,non modo in manibus quotidie habenda,nofti.Obnoxii profedb animi,& infelicisinge- nii eft,depra:hetidi in furto malle, quam mutuum reddere, ciim prarfertim fors fiat

ex ufura.

Vefpafianum Prafatio

I cx ufura-Tiifcriptionis apud Grarcos mira felicitas.-xvf/o// inrcripferc,quod uolebant in teiligi fauum:alii «/twt\5a«f,quod Copia: cornu, ut uel laSis gallinacei Iperare pof- lis in uolumme hauftum.Iam Mur£e,w««'/Eitr«,^y;t«f//i«>/;A0/M«//.TOj'«>t//»pinrcripciones pro¬ pter quas uadimonium deferi polsit. At cum intraueris,dii dea:que,quam nihilin me • dio inuenieslNoftri crafsiores, Antiquitatum,Exemplorum , Artiiimque quam face- tifsimi.Lucubrationem puto,qui Antias ciuis erat & uocabatur, Valerius primus al^ ferit: Varro in Satyris fuis Selculixem & Flexi bulas. Apud Grjecos dellit nugari Dio dorus, hiftoriam fuam infcriplit. Apion quidem Grammaticus, hic quem

Tiberius Cajfar cymbalum mundi uocabat,quum publicje famae tympanum potius I o uideri pollet , immortalitate donari a fe fcripht,ad quos aliqua componebat. Me non pcenitet nullum feftiuiorem excogitalTe titulum. Et ne in totum uidear Grarcos in- le(9:ari,ex illis nos uelim inteiligi pingendi fingendique conditoribus, quos in libellis his inuenies,abfoluta opera,& illa quoque quae mirando non fatiamur,pendenti titu¬ lo infcriplilTe : Vt , Apelles faciebat , aut Polycletus:tanquam inchoata feraper arte & imperfeda,ut contra indiciorum uarietates fuperelTet artifici regrelTus ad uenia, ifelut emendaturo quicquid defideretur,li non ellet interceptus. Quare plenum ue- t€cundi« illud ell:,qubd omnia opera tanquam nouilsima infcripfere , & tanquam lingulis fato adempti.Tria non amplius,ut opinor,abfolutc traduntur infcripta , Ille fecit,quxfuis locis reddam:quo apparuit,fummam artis lecuritatem authori placuiF 20 fe,& ob id magna inuidia fuere omnia ea. Ego plane meis adiici polTe multa confi- teor:nec his foiiS,fed& omnibus qua: edidnut obiter caueam illos Homeromaili- gas.Itaenim uerius dixerim,quoniam audio & Stoicos,& Dialedicos,Epicureos quo que ( nam de Grammaticis femper cxpedaui ) parturire aduerfus libellos , quos de ^ammatica edidi,& fubinde abortus facere iam decem annis , ciim celerius etiam elephanti pariant : Ceu uerb nefciam , aduerfus Theophrallum , hominem in elo¬ quentia tantum,ut nomen diuinum inde inuenent,fcripliire etiam foeminam , & pro- uerbium inde natum,fulpendio arborem eligendi. Non queo mihi temperare , quo minus ad hoc pertinentia ipla Cenforii Catonis uerba ponam,utinde appareat,etiara' Catoni de militari difciplina commentanti,qui fub Arricano,imb uerb Sl fub Anni- 50 bale didicilTet militare, & ne Africanum quidem ferre potuiiret,qui Imperator triu- phum reportalTetjparatos fuilTe illos qui obtredatione aliena: fcientise famam fibi aucupantur. Quid enim ait in eo uolumine?Scio ego,qux Icripta funt,ll palam pro- feraatur,multos fore qui uitiiitigent,fed ii potilsimum,qui uerx laudis expertes lunt. Eorum ego orationes lino prxterfluere.Nec Plancus illepide,cum diceretur Alinius Pollio orationes in eum parare, qua: ab iplb aut liberis poli mortem Planci ederen¬ tur, ne refponderepolTetiCum mortuis non nili laruas ludari. Quo dido lic reper- , cufsit illas, ut apud eruditos nihil impudentius iudicetur.Ergo fecuri etiam contra ui

tiiitigatores,quos Cato eleganter ex uitiis & litigatoribus compofuit,(quid enim illi aliud quam litigant,aut litem quserunt?} exequemur reliqua propoliti. Quia occu- 40 pationibus tuis publico bono parcendum erat, quid lingulis contineatur libris huic epiilolse fubiunxi:fummaque cura , ne perlegendos eos haberes, operam dedi. Tu per hoc & aliis prjfllabis ne perlegant : fed ut quifque deliderauerit aliquid , id tan¬ tum quaerat , & fciat quo loco inueniat. Hoc ante me fecit in literis noflris Valerius Soranus, in hbris quos inlcripfit.

C. Plinii

c. PLINII SECVNDI HI-

STORIARVM MVNDI ELENCHOS, LIBRORVM omnium trigintafeptem liber unus qui primus. Summa- tim ha:c infunt libris ungulis.

PRimOjPrifatio operis ad Titum Vefpalianum Caclarem.Item authorum nomi- na,ex quibus defumplit ea,qu£E perfequitur libris fex & triginta,capita rerum (in gularum attingens. Libros

Secundo,de mundo,& elementis,& fideribus. Mundum

T crtio,primus & fecundus Europa: finus. Ha^enus,

QuartOjtertius Europa: finus. Tertius

QuintOjdefcribitur Africa. Africam

Sexto, Afije defcriptio continetur. Pontus

SeptimOjde homine,& rebus ab homine inuentis. Mundus

Odauo,terreftrium animalium genera Ad reliqua

Nono,aquatilia. Animalium

Decimo,uolucrum genera. Sequitur

Vndecimo,infeda animalia. Reftanc

Duodecimo,planta: odoratorum. Animalium

Decimotertio,planta: arborum peregrinarum. Hadenus

DccimoquartOjplanta: uitium. Externa

Decimoquinto,plant£E arborum frugiferarum. Oleam

DecimolextOjplantae arborum fylueftrium. Pomiferas

Decimofeptimo.planta: fatiuarum. Natura

Decimoodauo,natura frugum & cerealium,ac frudia agricolatoris. Sequitur D§cimonono,linum,fpartum & hortenfia. Siderum

Vigefimo,qu2E cibis & medicinje in plantis (atiuis conueniant. Maximum

Vigefimoprimojflores & coronamenta. In hortis.

VigeIImofecundo,coronac & medicinje ex herbis. Compleffc

Vigefimotertio,medicina: ex uino & arboribus urbanis. Pera^

Vigefimoquarto,medicina: ex arboribus fylueftribus. Ne fyluac

Vige{imoquinto,medicina: herbarum Iponte nafcentium. Ipfaqujc

VigefimoIexto,noui morbi,& medicina: quarunda herbaru per morbos.Senfit Vigcfimofeptimo,herba: alijc qujcdam & medicina. Crefcit

Vigefimoodauo,medicin2e ex homine & animalibus magnis. Dida: erant

VigeIimonono,de medicina: authoribus,& medicina: ex reliquis animabb.Natura “ " . - . . . Magicas

Aquatilium Ventum Metalla Proxime Metallorum Lapidum Vt nihil

Trigefimo,magia,d medicina: qua:dam per membra. TrigefimqprimOjmedicina: ex aquatilibus.

Trigefimofecundo,reliqua ex aquatilibus.

T rigelimo tertio,metalla auri & argenti.

Trigeiimoquarto,metalla a:ris & plumbi,& artifices a:rarii. Trigefimoqainto,pidura,colorelque & pidores. Trigefimofexto,marmora,& lapides.

TrigehmofeptimOjgemma:.

L ibro fecundo continetur de mundo,& De motu eius

csieftibus,& terreftribus,& aeriis, Cur mundus dicatur.

An finitus fit mundus,&; an unus. Cap.i De quatuor elementis

De forma eius. ii De feptem planetis

III

iiii

V

VI

De Deo

Liber Primus.

De Deo vii

De natura {iderum errantium , & eorum ambitu viii

Dc natura Lun^ ix

De defedu Solis & Lun2E,& de node x De fiderum magnitudine xi

Qu2e (juis inuenerit in obreruatione eat- ledi XII

De defedibus xiii

De Lunse motu xiiii

Errantium motus,& luminu Canonica xv Quare eadem ali^s altiora, ali^s inferiora uideantur xvi

Catholica fiderum errantium xvii

Qu£c ratio colores eorum mutet xviii Solis motus , & dierum inatqualitatis ra¬ tio XIX

Quare loui fulmina afsignentur xx Interualla fiderum xxi

De fiderum Mulica xxii

De mundi Geometria xxiii

De repentinis fideribus xxiiii

De cometis & cseleftibus prodigiis, natu¬ ra 6i {itu,& generibus eorum xxv Hipparchea dellderibus, per exempla hi- ftorica,faces,lampades,trabes, bolides, 6l chafma cx\i xxvi

De catli coloribus xxvii

De flamma catli xxviii

De coronis carleflibus xxix

De circulis repentinis xxx

Plures Soles xxxi

Plures Lunae xxxii

Dierum lux node xxxiii

Clypei ardentes xxxiiii

Oftentum cx\i xxxv

De difcurfu ftellarum xxxvi

De flellis Caftoribus xxxvii

De aere Xxxviii

De flatis tempeflatibus xxxix

De ui Canicul;e xl

Sidera in aliis lignorum partibus & tem¬ poribus alias influere xli

Imbrium uentorum& nubiu caufle xlii De tonitrujs & fulguribus xliii

Qua ratione echo reddatur xliiii

De uentis iterum xlv

Naturje & obferuationes uentorum xlvi Ventorum genera ' xlvii

De repentinis flatibus xlviii

Aliaprodigiola genera tempeflatum xlix

Quibus in terris fulmina non cadant L Fulgurum genera & miracula Li

De obferuationibus UI

De fulminibus euocandis Lill

Catholica fulgurum Liiil

Quse non feriantur fulmine lv

De prodigiolis pluuiis , lade , languine, carne^ferro,lana,lateribus codis Lvl De crepitu armorum & tubarum de c«lo audito Lvir

De lapidibus c ctelo cadentibus lviii De arcu cselefli lix

Degradine,niue,pruina,nebuIa,rorc lx De nubium imaginibus Lxl

De proprietatibus caeli in locis lxii De natura terrae Lxiil

De forma terrae LXiiil

De Antipodib. an llnt,& at^ute rotundi¬ tate LXV

Quomodo Iit aqua terrae innexa LXvl De nauigationc maris & flum. LxviI Quje portio terrae habitetur Lxviil

Mediam efle mundi terram lxix

De lideru ortus injequalitate, & de eclipfi, & ubi, & quare lxx

Quae ratio diurnae lucis in terris lxxi Gnomonica de eadem re, & horologio primo Lxxii

Vbi & quando nullae umbr« lxiii

Vbi bis anno umbrae , & ubi in contra¬ rium LXXIIII

Vbi longifsimus dies,& ubi breuifs. lxxv Item de horologio lxxvi

Quomodo dies obferuentur lxxvii Differentia gentium ratio Lxxviii

De motu terrx lxxix

De terrae hiatibus Lxxx

Signa motus futuri lxxxi

Auxilia contra motus futuros lxxxii Portenta terrarum femel uila lxxxiii Miracula terraemotus Lxxxiiii

Quibus locis maria recefferint lxxxv Ratio infularum enafeentium Lxxxvi Quae & quibus temporibus enatje funt

LXXXVII

Quas terras interruperint maria lxxxviii Quae infulie continenti adiundic lxxxix Quae terr£E in totum mari permutata: xc Quae terrae i pfae fe forbuerunt xci

Quae urbes hauftae funt a mari xcii De miraculis terrarum xciii

De terris

C. Plinii Naturalis Hirtoriai

De terris femper trementibus xciiii De infulis femperftuduantibus xcv Quibus in terris non pluat,& aceruata ter¬ rarum miracula,& exterorum elemen- . torum xcvi

Qua ratione xftus maris accedant & re¬ cedant & ubi xftus extra ratione xcvii Miracula maris xcviii

Poteftas Lunx terrena & marina xcix Qux Solis,& quare lalfum mare c Item de natura Lunx ci

y bi altifsimum mare cii

Miracula aquarum,fontium, & fluminum ClII

Ignium & aquarum iunda miracula, & de maltha ciiii

De naphtha cv

De femper ardentibus locis cvi

Ignium per fe miracula Cvii

T errx uniuerfx menfura , longitudo & la¬ titudo CVIII

Harmonica mundi ratio cix

Summa res , ^ hiftorix, & obferuationes ccccxviii

Ex authoribus.

M.Varrone,Sulpitio Gallo,Tiberio Cxla- re Imperatore, Q^Tuberone, Tullio Tiro- ne,L.Pjfone,T.Liuio,Cor. Nepote, Statio Sebofo,CxIio Antipatro, Fabiano, Antia- te,Mutiano,Cecina,qui de Hetrufea difei- plina fcriplic , Tarquitio , L. Aquila , qui item:Sergio Paulo.

Externis.

Platone , Hipparcho , Timxo , Sofigene, Petofri, Necepfo, Pythagoricis , Poiido- nio,Anaximandro, Epigene Gnomonico, Euclide,Cerano,Philofopho,Eudoxo,De- mocrito,Critodemo, Thrafyllo, Serapio¬ ne, Dicxarcho , Archimede , Onelicrito, Eratofthene,Py thea, Herodoto , Ariftote- le , Ctefia , Artemidoro Ephelio , Ilidoro Characeno,Theopompo.

Libro II I continentur fitus,gentes,ma- ria,oppida,portus, montes, flumina, menfurx,populi qui funt,aut fuerunt.

De Europa l

Bxticx longi tudo,& latitudo Hifpania citerior Narbonenfis prouincia Italia Tiberis, R.oma,Campania De Corfica

vii ' viii IX

XI

XII

xiii

xini

XV

XVI

XVII

XVIII XIX

XX

XXI

XXII

XXIII

XXIIII

XXV

XXVI

De Sardinia De Sicilia De Lipara

De Locris Italix fronte Secundus Europx linus Regio Italix quarta Quinta regio Sexta regio Odaua regio De Pado flumine De Italia tranfpadana, regio xi Venetia decima regio DeIftria

De Alpibus,& gentibus Alpinis Illyricum Liburnia Macedonia Norici

Pannonia,Dalmatia Moefia

Infularum Ionii & Adriatici fumma op-^ pida gentes xx v i. Summa flumina cla¬ ra. Summi montes prxclari. Summx in- fulx. Summa ea , qux intercidere , oppi¬ da & gentes. Summa res , & hiftorix 6c obferuationes cccxxvi.

Ex authoribus.

Turanio Graecula, Cor. •Nepote,T.Liuio, Catone Cenforio, M. Agrippa, M. Var¬ rone, Diuo Augufto , Varrone Atacino, Antiate, Hygino, L. Vetere, Mela Pom¬ ponio , Curione patre , Cxlio, Aruntio, Sebofo , Licinio Mutiano Fabricio Thu- fco,L.Atteio Capitone, V^errio Flacco,L. Pifone, C. Aeliano, Valeriano.

Externis.

Artemidoro , Alexandro Polyhiftore, Thucydide, Theophrafto ,lfidoro Theo¬ pompo , Metrodoro Scepllo , Callicrate, Xenophonte Lampfaceno , Diodoro Sy- raculano, Nymphodoro ,Calliphane, Ti¬ magene .

Libro i I i i continentur litus , gen¬ tes , maria , oppida , montes, portus, flumina , menfurx , populi qui funt , aut fuerunt.

II	Epirus	I
III	Aetolia	II
IIII	Locri	III
V	Peloponnefus	liii
VI	Achaia	V Arcadia

Liber Primus.

Arcadia vi

Graecia & Attica vii

TheiTalia viii

Magnefia ix

Macedonia x

Thracia xi

InfuliE inter cas terras,intcr quas Creta,Eu- bcea, Cyclades, Sporades, Hellefponti, Ponti,Maeotidis,Daciae, Sarmatiae, Scy¬ thiae XII

Infulae Ponti xiii

Germaniae xiiii

Infulae in Gallico Oceano xv

Britannia,& Hybernia xvi

Gallia xvii

Lugdunenlis Gallia xvm

Aquitania ^ xix

Citerior Hifpania ' xx

Lufitania xxi

Infulae in Oceano xxii

Vniuerfae Europae menfura xxiii

Summa oppida & gentes. Summa flumina clara.Summa montium clara.Summainfu- lje,quae intercidere,oppida & gentes.

Summa res hiftoriae & obferuationes.

Ex authoribus

M. Varrone, Catone Cenforio, M. Agrip¬ pa, Diuo Augufto, Varrone Atacino, Cor. Nepote , Hygino , L. Vetere , Pomponio Mela, Licinio Mutiano, Fabricio Thufco, Atteio Capitone, Atteio Philologo.

Externis

Polybio , Hecatjco , Hellanico , Damafte, Eudoxo, Dicjearcho, Timofthene, Epho- ro,Cratete Grammatico,Serapione Antio- chenfe, Callimacho, Artemidoro, Apollo¬ doro, Agathocle,Eumacho Siculo Mufico, Alexandro Polyhiftore, Thucydide, Do- flade , Anaximandro , Philiftide Mallote, Dionylio, Ariftide, Callidemo, Menjech*» mo,Aedoll:hene,Anticlide,Heraclide, Phi lemone,Menephonte,Pythia,Ifidoro,Phi- lonide, Xenagora, Aftynomo , Staphylo, Ariftocrito, Metrodoro, Cleobulo , Pofl- donio.

Africa	iiir
Cyrene	V
Libya Mareotis	VI
Infulse circa Africam , & ex aduerfo Afri-
ese	VII
Aethiopes	VIII
De Afia	IX
Alexandria	X
Arabia	XI
Syria,Palseftina,Phoenice	XII
Idumsea,Syria,Pal«ftina,Samaria	XIII
Iudsea,Galilsea	XIIII
Iordanis	XV
Afphaltites	XVI
Gens Eflenorum	XVlI
Decapolis	XVIII
Tyrus & Sidon i »	XIX
Mons Libanus 1'	XX
Syria Antiochena ’	XXI
Caiius mons	XXII
Coele Syria	XXIII
Euphrates	XXIIII
Palmyra	XXV
Hierapolis	XXVI
Cilicia, & adiundsc gentes , Pamphylia,
Ifauria,Homonadum, Pifidia, Lycao-
nia, Taurus mons,Lycia	XXVII
Indus fluuius	XXVIII

Laodicea, Apamia,Ionia,Ephefus xxix Aeolis,Troas,Pergamus xxx

Infuljr ante Aflam,Pamphyliu mare,Rho- dus,Samus,Chius xxxi

Hellefpontus,Myfia,Phrygia,Galatia,Ni- cea,Bithynia,Bolphorus xxxii

Summa oppida degentes, fumma flumina clara, fumma montium ciara,fumma infu¬ lse c x v i i.fumma quse intercidere oppida, fumma res hiftorise & obferuationes.

Ex authoribus

Agrippa, Suetonio Pauli no, Varrone Ata¬ cino, Corn. Nepote , Hygino, L. Vetere, Mela, Domitio Corbulone, Licinio Mutia- no,Cl.Cadare,Aruntio,Liuio filio,Sebofo, Adis triumphorum.

Externis

Libro V. continentur (itus, gentes, ma¬ ria, oppida, portus, montes, flumina menfur^,populi,qui funt,aut flierunt. De Mauritania cap.i

Tingitana prouincia ii

Numidia iii

luba rege, Hecatseo, Hellanico , Damafte, Dic^archo,Bione,Timofthene, Philonide Xenagora, Aftynomo , Staphylo , Arifto- tele,Dionyfio, Ariftocrito, Ephoro, Erato- fthene , Hipparcho , Pansetio , Serapione Antiocheno, Callimacho, Agathocle, Po-

C. Plinii Naturalis Hifloriz

iybio , Timaro Mathematico , Herodoto, Myrillo, Alexandro Polyhiftore, Metro- dorOjPofidonio, qui periplum aut perihe- gefim : Sotade, Periandro , AriParcho Si- cyonio,Eudoxo, Antigene, Callicrate, Xe¬ nophonte Lampfaceno, Diodoro Syracu- fano, Hannone, Himilcone, Nymphodo- ro, Calliphone, Artemidoro, Megafthene, I{idoro,Cleobulo,Ariftocreonte.

Libro V i.continentur fitus, gentes, ma¬ ria, oppida,portus,flumina, menfurjE, populi qui funt aut fuerunt.

Pontus Euxinus,antea Axenos cap.i Gens Paphlagonum & Cappadocum ii Cappadocia iii

Themifcyrte regionis gentes iiii

Regio Colchica, Achaei , & coeteri eodem tradu V

Bofphorus Cimmericus,Macotis vi Gentes circa Mseotin vii

Armenijeduae viri

Armenia maior ix

Albania,Iberia x

Portae Caucafiae xi

Infulae in Ponto xii

Gentes in Scythico Oceano xiii

Media, Cafpiae portte xiiii

Gentes circa Hyrcanum mare xv

Item ali« gentes xvi

Scytharum gentes xvii

Fluuius Ganges xviii

Gentes Indiae xix

Indus fluuius xx

Arii,& i undae gentes xxr

Taprobane infula xxii

Capiflene, Carmania xxiir

Sinus Perficus & Arabicus xxiiii

Cafeandrus infula,Parthorum regna xxv Media, Mefopotamia , Babylon, Seleucia,

XXVI

Flumen Tigris xxvii

Arabia,Nomades,Nabathaei, Omani, Ty- los & Ogyris infulae xxvnr

Sinus maris rubri,Troglodytici,& Aethio¬ pici XXIX

Multiformes & mirae hominu effigies xxx Inful2e Aethiopici maris xxxi

De fortunatis infulis xxxii

Terrae per menfuras computatae digeflio

XXXIII

Digeftio terrarum in parallelos & umbras

pares xxxini

Summa oppida cxc v.Summa getes dlx vi. Summa clara flumina clxxx. Summa montes clari xxxviii.Summa infulx cviii. Summa quae intercidere oppida aut gentes exc V. Summa res & hifloriae & obferua- tiones duo m.cc. xiiii.

Ex authoribus.

M. Agrippa , Varrone Atacino , Cor. Ne¬ pote , Hygino , L. Veterc , Mela Pompo¬ nio , Domitio Corbulone , Licinio Mutia- no,Claudio Caefare, Aruntio, Sebofo, Fa¬ bricio Thufco ,Tito Liuio , Seneca , Ni¬ gidio.

Externis

Polybio , Hecatiro , Hellanico, Damafle, Eudoxo, Dicaearcho , Betone , Timoflhe- ne , Patrocle , Demodamante , Clitarcho, Eratofthene, Alexandro Magno, Ephoro, Hipparcho,Panaetio, Callimacho, Artemi¬ doro , Apollodoro , Agathocle, Polybio, Eumacho Siculo, Alexandro Polyhiftore, Ifidoro , Amometo , Metrodoro, Pofido- nio , Oneficrito , Nearcho , Megafthene , Diogneto, Ariflocreonte, Bione , Dialdo- ne, Simonide minore, Baflle, Xenophonte Lampfaceno.

Libro VII. continentur gentium mira¬ biles figurae

Gentium mirabiles figurae cap. i

De fcythis,& aliaru di uerfitate gentium ii De prodigiofis partubus iir

Demutatione fexus , & geminis partubus IIII

De homine generando & pariendi tem¬ pore per illuftria exempla a menfibus VII. ad XI. V

De conceptibus, & figna fexus in grauidis praeuenientia partum vl

De conceptu hominum & generatione vii De Agrippis viii

Monftrofl partus excifi utero ix

Quifint Vopifei x

Exempla numerofae fobolis xi

Exempla fimilitudinum Qu2e fit generandi ratio Item de eodem multiplicius De menftruis mulierum Item de ratione partuum Infignia corporum Exempla uariarum figurarum

XII

XIII XIIII

XV

XVI

XVII XVIII

Diuerforum

Liber Primus.

Diucrforum morum exempla xix

De fortitudine & uelocitate xx

De uifu XXI

De auditu xxii

Exempla patientia xxiir

Memorije exempla xxiiii

Laus C.Iulii Csefaris xxv

Laus Pompeii Magni xxvi

Laus Catonis primi xxvii

Item de fortitudine xxviii

De ingeniis , fiue laudibus quorundam ab

ingeniis xxix

De Platone, Ennio, Virgilio, M. Varrone,

& M. Cicerone xxx

De morum maieftatc xxxi

De authoritate xxxii

Dediuinitate xxxiii

De Nafica xxxiiii

De pudicitia xxxv

De pietate xxxvi

De artium plurimarum excellentia, Aftro-

logia,Grammatica, Geometria xxxvii Item mira opera artificis xxxviii

De feruitiis xxxix

De prseftantia gentium xl

De felicitate fumma xli

Varia exempla fortunsc xlii

De bis prolcriptis , L. Sylla , Metello

XLIII

De altero Metello xliiii

DeDiuo Augufto xlv

Quos beatifiimos dii iudicauerunt xlvi Quem uiuentem , ut deum, coli iuflerunt

XLVII

De fpatiis uitse longi flimis, xlviii

De uarietate nafcendi xlix

In morbis uaria exempla l

De fignis mortis li

De his qui elati reuixerunt lii

De mortibus repentinis liii

De fepultura uiii

De anima,uel de manibus , lv

Quse quis inuenerit in uita lvi

In quo primus gentium confenfus lvii De literis antiquis lviii

Quando primum tonforcs Romaj lix Quando primum horologia lx

Summa res & hiftoria: , dc obferuationes DCCXLVII.

Ex authoribus

Verrio Flacco, Cn.Gellio, Idcinw Mutia-

no, Mutio , Mafiurio, Agrippina Claudii, M.Cicerone,Afinio Pollione, Mefiala, Ru¬ fo, Corn.Nepote, Virgilio, Liuio, Cordo, Meliflb, Sebofb, Cor.Celfo, Maximo Va¬ lerio, Trogo, Nigidio Figulo , Pomponio Attico, Pediano Afeonio, Sabino, Catone Cenforio,Fabio Veftale.

Externis

Herodoto, Arifl:ea,Betone,Ifigono, Crate¬ te, Agatharchide, Calliphane , Ariftotele, Nymphodoro,Apollonide,Philarcho,Da- mone, Megafthene, Ctefia, Taurone , Eu- doxo,Oneficrito,Clitarcho,Duride, Arte¬ midoro , Hippocrate medico , Afclepiade medico, Heuodo, Anacreonte,Theopom- po, Hellanico , Damafie , Ephoro, Epige- ne, Berofo, Petofiri, Necepfo, Alexandro Polyhiftore , Xenophonte , Callimacho , Democrito,Duillio,Polyhiftore hiftorico, Stratone , qui contra Ephori theoremata fcripfit,Heraclide Pontico, Afclepiade qui tragodumena,Philofiephano, Hegefia,Ar- chimacho, Thucydide, Mnefigitone, Xe- nagora,MetrodoroScepfio,Anticlide,Cri- todemo.

Libro V 1 1 1. continentur animalium ter- reftrium naturae pedatim gradietium. De animalibus terreftribus, elephantorum commendatio,& de fenfu eorum cap.i Quando primum iundi ii

De docilitate eorum iii

De clementia eoruni,& quod pericula fua intelligant, & de tigridis truculentia

iiii

De intelledu & memoria eorum v

Quando primum in Italia vi

Pugnx eorum vn

Quomodo capiantur viii

Quomodo domentur ix

De partu eorum,& reliqua natura x Vbi nafcantur , & de difcordia eorum & draconum xi

De folertia animalium xii

De draconibus xiii

De ferpentibus maximis, & bois xiiii De Scythicis animalibus, & Septentriona- - libus XV

De leonibus xvi

De pantheris xvii

De tigridis natura , & camelis , & came¬ lopardali , & quando primum Roms B 2

C. Plinii Naturalis Hiftoris

uifa XVIII

De chao,& ccpho xix

De rhinocerote xx

De lyncibus dc lphingib.& crocutis,cerco pithecis,Indicisbubus,Ieucrocutis,eaIe, tauris Aetliiopiae,mantichora, monoce- rote,catoblepa,bafilifco xxi

De lupis XXII

De ferpentibus xxiii

De ichneumone xxiiii

De crocodilo & hippopotamo xxv

Quis primus Romx hippopotamum & crocodilos oftendit: & medicinae ab ani malibus repertae xxvi

Qu2e animalia quas herbas oflenderur, cer ui,lacerti,hirundines,tefludines, mufte- ia,ciconia,aper,anguis, draco panthera, elephas, urfi, cerui, palumbes , colum- bsejgrueSjCoruus xxvii

Prognoftica animalium xxviii

Ciuitates& gentes a minutis animalibus deletae xxix

De hi aena, & crocuta, & mantichora, & fi- bris,& lutris xxx

De ranis, & uitulis marinis, & ftellionibus

XXXI

De ceruis xxxii

De tragelapho & chamaeleonte,^ reliquis colorem mutantibus xxxiii

De tarando,& lycaone,& thoc xxxiiii Dehyftrice xxxv

De urfis & foetibus eorum xxxvi

De muribus Ponticis & Alpinis, & herina- ciis XXXVII

De leontophono,lynce,melibus, & fciuris

XXXVIII

De uipera,cochleis,&: lacertis xxxix De canibus xl

Ad canis rabidi morfum xli

De natura equorum xlii

De alinis xliii

De mulis xuiii

De bubus xlv

De Api bouc xtvi

De natura pecorum,&; generatione eorum

XLVII

De generibus lanarum,& ueflium XLviii De mulmonc XLix

De capris,& generatione earum l

De luibus, & natura earum li

•Deuiuariisbefliarura lii

De femiferis animalibus liii

De limiis Liiii

Dcleporibus,& cuniculis lv

De femiferis Lvr

De muribus &gliribus lvii

Qux animalia quibus locis non lint lviii Qux aduenis noceant lix

Summa res & hiftoriae , & obferuationes DCCLXXXVIII

Ex authoribus.

Mutiano,Procilio, Verrio Flacco, L.Pilb- ne,Cor. Valeriano, Catone Cenforio,Fene ftella, Trogo, Adio, Columella, Virgilio, Varrone,L.Metcllo Scipione, Corn.Celfo, Nigidio, Trebio Nigro, Pomponio Mela, Manlio Sura.

Externis.

Iuba,Polybio,Onelicrito,Ifidoro, Antipa¬ tro, Ariftotele,Demetrio Phyfico, Demo- crito,Theophrall:o, Euanthe, Agriopa qui Olympionicas,Hierone rege,Attalo rege, Philometore item,Ctelia,Duride,Philifto, Archyta , Philarcho, Amphilocho Athe- nxo,Anaxipoli Thalio,Apollodoro Lem¬ nio , Ariftophane Mileho, Antigono Cy- mxo, Agathocle Chio, Apollonio Perga¬ meno, Ariftandro Athenaeo , Bacchio Mi- lello,BioneSoIenfe,Chxrea Athenxo,Dio doro Prienxo,Dione Colophonio, Epige- nc Rhodio, Euagone Thallo , Euphronio Athenxo , Hegella Maroneo , Menandris Prienxo & Heracleote , Menecrate Poeta, Androcione qui de agricultura fcriplit, Ae- fchrione qui item,Dionylio qui Magonem tranftulit, Diophane qui ex Dionylio epi¬ tomen fecit, Archelao rege,Nicandro.

Libro I X continentur animalium aqua¬ ticorum hiftorix & naturx.

De aquatilium natura I

Quare maxima in mari animalia ll

De Indici maris belluis lir

Qux in quoque Oceano maxima Iiii De Tritonum,& Nereidum,& elephanto¬ rum marinorum figuris v

De balxnis,&: orcis vi

An fpirent pifces,an dormiant vir

De delphinis , 6c eorum natura mirabili

viii

De turflonibus ix

De teftudinibus , 6c quomodo cSpiantur

X *

Quis

Liber Primus.

Quis primus teftudincs fccarc inftituerit

XI

Tegmentaaquacilium xii

De uitulo marino xiii

Dc pifcibus pilo carentibus , & quomodo pariant,& quot eorum genera xiiii De nominibus 6c naturis multorum pifci- um XV

De auguriis & diuerfitate pifcium xvi De mugili & aliis pifcibus , & quod non iidcm ubique placeant xvii

De mullo,& coracino, lalpa, falmonexviii De exocoeto,muribus,polypis,&; muracnis XIX

Digeftio pifcium in figuras corporum xx De anguillis xxi

De captura earum in lacu Benaco xxii De muraenae natura xxiii

De planis pifcibus xxiiii

De echeneide,eiufque natura mirabili xxv De uarietate naturae pifcium xxvl

De lucerna pifce,& dracone marino xxvii De pifcibus fanguine carentibus xxviii De ioligine,& fepiis,& polypis, dc nautilis

XXIX

De ozaena,nauplio,& locuftis xxx

De cancris,echinis,& echinometris xxxi De cochleis xxxii

De pedinibus, murice, & concharum ge¬ neribus XXXIII

De diuitiis marinis xxxiiii

Quo modo nafcantur,& ubi,& quo modo inueniantur margaritae xxxv

De natura purpurae & muricis xxxvi Quot fint genera xxxvii

Quo modo capiantur xxxvin

Romae quado ufus purpurae xxxix Depretio earum xl

De tingendo amethyftino,&. cocco,& hyf gino xLi

De pinna, & pinnothere, & aquatilium fen

fu XLII

De fcolopendris,uuIpibus & glanis xliii De ariete pifce xliiii

De his, quae tertiam naturam habent , non animalium neque fruticum , & de urti- cis,& fpongiis xlv

De caniculis marinis xlvi

De his , quae filicea tefla includuntur , & quae fine ullo fenfu, & de reliquis fordi- dis animalibus xlvh

De uenenatis marinis xlviii

De morbis pifcium XLIx

De generatione eorum mira l

Item de generatione , & qui pifces oua pa¬ riant LI

De uuluis pifcium lii

De longifiTima uita pifcium liii

De uiuariis oftreorum , & quis ea primus inuenerit liiii

Quis primus muraenarum uiuaria fecerit

LV

De cochlearum uiuariis,& quis primus in- ftituit Lvi

De pifcibus terrenis lvii

De muribus Nili LViil

De anthia pifce,& quo modo capiatur lix De flellis marinis lx

De dadylis,eorumque miraculis lxi De inimicitiis & amicitiis inter fe aquati¬ lium LXII

Summa res & hiftoriac & obferuationes D CL.

Ex authoribus

Turanio Graccula,Trogo,Mecoenate, Al- fio Flauo,Cor.Nepote,Laberio mimogra¬ pho, Fabiano, Feneftella, Mutiano, Aelio Stiione, Statio Sebofo, Meliflo,Seneca,Ci- cerone,Macro Aemilio, Melfala Coruino, Trebio Nigro,Nigidio.

Externis

Ariflotele,Archelaorege,Callimacho,De- mocrito,Theophrafto,Thrafyllo, Hegefi- demo Cythnio, Alexandro Polyhiftore.

Libro X continentur naturae Si hiftoriae animalium uolatilium De natura auium r

De phoenice rr

De aquilis Jil

Quando legionum figna efle coeperint, Sc cum quibus fit aquilis bellum iiii Mirum de aquila . v

De uulturibus vl

De fangale vil

De accipitribus viii

De coccy ce,quac a fuo genere interimitur

IX

De miluis x

Digeftio auium per genera xi

De inaufpicatis auibus,cornice,coruis,bu- bone XII

Dc incendiaria aue - xiii

B 3

C. Plinii Naturalis Hiftoria

Dccliuina xnii

De auibus incognitis xv

De auibus nodurnis xvi

De noduis xvii

De pico Martio xviii

Dc uncos ungues habentibus & digitos XIX

De pauonibus,& quis eos primus cibi cau fa occiderit xx

De gallis , Si quo modo caftrentur , & de gallinaceo locuto xxi

De anferibus, & quis primus iecur anferi- num comederit , & de adipe anferino Comageno xxii

Degruibus,ciconiis,oloribus,& peregrinis auibus, & coturnicibus, &de glotte xxiir

De hirundinibus,&merulis,turdis,& ftur nis,turturibus,& palumbis xxiiii Qua: auium perennes,qu2e femeftres,qu2e triraeftres xxv

De auibus mira xxvi

De auibus Seleucidibus xxvii

De ibi xxviii

Qu2e aues in quibus locis non funt, & quat mutant colorem, & uocera, & de lufci- mis XXIX

De merulis / xxx

Tempus auium geniturte xxxi

De halcyonibus. Si de diebus earum naui- gabilibuSjd gauiis,& mergis xxxii De auium folertia in nidificaiido,hirundh ne,argatili, cinnamologis & perdicibus xxxni

De columbis xxxiiii

De palumbis xxxv

De palTeribus xxxvi

De tinnunculo xxxvii

De uolatu & inceflu auium xxxviii De apodibus xxxix

De caprimulgis & plateis XL

De ingeniis auium XLI

De carduele dpiittaco, 8c auibus quae lo¬ quuntur XLII

De coruorum intelligentia xuii

De Diomedeis auibus xliiii

Quae animalia nihil difeant xlv

De potu auium xlvi

De himantopode,& onocrotalis, & de pe¬ regrinis auibus XLVTI

De multarum auium nominibus d natu¬

ra XLVIII

De nouis auibus Si fabulolis xlix

Quis gallinas farcire inftituerit , de auia- riis,& quis ea primus inftituerit L De Aelbpi patina li

De generatione auium,& praeter aues qua:

quadrupedes oua pariant lii

De ouorum generatione, incubatu auium. Si coitu Liii

De uitiis Si remediis incubantium liiii De auguriis ouorum Lv

Qu2e gallinae optimjc Lvr

De morbis earum,& remediis lvii De conceptu & numero foetus auium lviii De pauone,& anferibus lix

De ardeolis. Si quo modo feruentur opti¬ me oua Lx

Qute uolucrum fola animal pariat. Si lade nutriat lxi

De conceptu uiperte Si partu,& quee terre ftrium oua pariant Lxir

De generatione terreflrium lxiii

De uaria generatione animalium Lxiiii De murium foetu lxv

De fpina hominis anguem nafei Lxvi De falamandra lxvii

De iis quae nalcuntur ex no genitis, Si qu2c nata nihil gignunt Lxvin

De fenlibus animalium lxix

Auditum Si olfadum effe pifeibus lxx Tadum communem elTe omnibus lxxi Quje uenenis uiuant,& quae terra lxxii De cibo Si potu quorundam lxxiii Quae inter fe diffideant,& qu^inter fecon ueniant * xxxiiii

De fomno animalium lxxv

Summa resd hiftoriae. Si obferuationes

DCCXXII I I

Ex authoribus

Manilio, Cornelio Valeriano, Adis, Vm- britio Meliore, Maflurio Sabino , Antiftio Labeone, Trogo Cremutio, M. Varrone, Macro Aemilio, MelilTo, Mutiano, Nepo- te,Fabio Pidore,T.Lucretio,Corn. Cellb, Horatio, Defulone, Hy gino,Sar fenis, Nigi dio,Manlio Sura.

Externis.

Homero,Phoemonoe,Philemone,Boetho, qui ornithogoniam,Hyla qui de auguriis, Ariftotele, Theophrafto, Callimacho, Ae- fchylo, Hierone , Philometore , Archyta, Amphi

Liber Primiis.

Amphilocho Athenienlc, Anaxipoli Tha-» (io, Apollodoro Lemnio, Ariftophane Mi- lelio. Antigono Cymato, Agathocle Chio, Apollonio Pergameno, Ariilandro Athe- najo,Bacchio Mile{io,Bione Solenre,Ch^- rea Athenienfe, Diodoro Prienato, Dione Coiophonio,Democrito, Diophane Nicte enfe , Epigene Rhodio , Euagora Thallo, Euphronio Athenio , luba , Androcione qui de agricultura , Aefchrione qui item, Dionyfio qui Magonem tranftulit,Diopha ne qui ex Dionyfio Epitomen fecit, Nican dro,Onelicrito,Philarcho,Heliodo.

Libro X i.continenturhiftorite & natu- fx paruorumanimalium,& reptilium. De infedorum genere cap.i

De fubtilitate naturje in his ii

Vtrum lpirent,an habeant fanguinem iii De corpore eorum iiii

De apibus v

Qui ordo naturte in eis vi

Deuocabulisopews vii

Ex quibus floribus opera fiant viii

De amatoribus earum ix

Ratio operis x

De fucis xr

Qua: natura mellis xir

Qu^ optima mella Xili

Qujc genera mellis in fingulis xiiii

Quomodo probentur mella xv

De tertio genere mellis, & quomodo apes probentur xvi

Quae regiminis ratio xviii

De genere apum , & quse inimica apibus xvui

De morbis apum xix

De continendis apibus,& quomodo repa¬ rentur XX

De uefpis,& crabronibus xxi

Debobycib.&bobyli,& necydaIo,&quis primus bombycina uefte inuenerit xxii De bombyce Coa xxiii

De araneis,& generatione earum xxiiii De fcorpionibus xxv

De fl:el]ionibus,& cicadis xxvf

Ci cadat ubi non fint, & vbi mutat xx vit De pennis inlcdorum, & fcarab?eis,& fca- rabieorum generibus . xxviii De locuflis XXIX

De formicis noftratibus xxX

De Indicis xxxi

Dediuerfitateinfedorum xxxii

De animalibus in ligno di ex ligno nafcen- tibus XXXIII

De animali,cui cibi exitus n5 ell xxxiiil De tineis,& culicibus xxxv

De pyrali,liue pyraufla xxxvi

Hiftoria natura: animalium per fingula membra xxxvii

De fanguine , Sc quorum celerrime ficce- tur quorum non coeat,quorum grauif* fimus,uel tenuiflimus, uel quorum nul¬ lus xxxviil

An in fanguine principatus,& de tergore, Sc pilis, & mammis xxxix

Notabilia animalia quiE mammis xl De lade,& unde cafeus non fiat xli De diuerfltate cafeorum XLir

Differentia membrorum hominis a ctete- ris animalibus xliii

De fimiarum fimilitudine xliiii

De unguibus xlv

De ungulis XLvi

De pedibus auium & unguibus XLvii De pedibus infedoru a binis ad c. XLviir De pomilionibus & genitalibus xlix De caudis l

De uocibus n

De agnafcentibus membris , & dida Ari- flotelis de uita hominis Lli

De anima, & de halitu animalium , & quas guflata interimant, & de uidu hominis, dC quibus de caufis non coquatur uii De corpulentia augenda uel minuenda, Sc qua: guftu famem ac fitim Ifdent liiii Summa res , & hiiloria: , & obferuationes

MMCCLXX.

Ex authoribus

Marco Varrone, Hygino, Scropha, Sarfe- na.Celfo Cornelio, Aemilio Macro,Virgi- lio,Columella, lulio Aquila qui de Hetru- fca difciplina fcripfit , Tarquitio qui item, Vmbritio qui item,Catone Cenforio, Do¬ mitio Caluino, Trogo, Meliflb , Fauonio, Fabiano,Mutiano,Nigidio,Manilio,Opio.

Externis

Ariftotele , Democrito , Neoptolemo qui meliturgia , Ariflomacho qui item , Phili- flo qui Item, Nicandro , Menecrate , Dio- nyfio qui Magonem tranftulit , Empedo¬ cle, Callimacho, Attalo rege, Apollodoro qui de befliis uenenatis , Hippocrate , Eri- B 4

C. Plinii Naturalis Hiftoria:

philo , Erafiftrato , Afdepio , Themifone, Pofidonio Stoico , Menandris Pricnenfe & Heracleote , Euphronio Athenaeo , Theo- phrail:o,Hefiodo,PhiIometore rege.

Libro xii.continetur de arboribus.

De arborum honore , & cjuando pla¬ tanus pTimum in Italia, & de natura ea- - rum I

De chamteplatano , & quis primus toton¬ derit uiridaria ii

De peregrinis arboribus & malo Affy- ria III

De Indix arboribus, & quando primurn Romje ebenus iiii

De fpina di ficu Indicis v

De arbore pala , & arboribus Indicis fine nominibus,& laniferis vi

De piperis arboribus , & garyophyllo , & aliis pluribus vii

De macir, & faccaro , & arboribus Ariana:

gentis VIII

De bdellio & arboribus Perfici maris ix De arboribus Perfica: infulEE , & lanigeris arboribus x

De golTampinis , & arboribus ex quibus uefles fiunt , & quibus modis confient > arborum frudus xi

De cofio & nardo , & differentiis nardi 5ill

De afaro, amomo, amomidc, & cardamo- mo XIII

De thure, & arboribus thuris xiiii

De myrrha & arboribus myrrhac xv De generibus myrrhae , & natura , & pre¬ tio eius xvi

De mafiiche,ladano, & bruta, enha:mo, & firobo,& fiyrace xvii

De felicitate Arabia: xviii

De cinnamomo, & xylocinnamomo , & cafia XIX

De ifocinnamomo,& cancamo,ac taro xx De ferichato, & gabalio , & de myrobala- no XXI

De phoenicobalano , & calamo odorato xxii

De ammoniaco 8i (phagno xxiii

De cypro,& a(palatho,& maro xxiiir De balfamo & opobalfamo, xyloballamo, & fiyrace,&: galbano xxv

De panace , & fpondylio , & malobathro

XXVI

De oleo omphacio xxvii

De bryo,& oenanthe, & de elate arbore,& cinnamo caryopo xxviii

Summa res & hiftoria: , & obferuationes

DCCCCLXXIIII.

Ex authoribus

M.Varrone,Mutiano,Virgilio,Fabiano,Se bofo , Pomponio Mela, Flauio Proculo, T rogo,Hygino,Claudio C£iefare,Corn.Ne pote,Sextio Nigro, qui Grjcce de Medici¬ na fcripfit,Cafiio Hemina,L.Pifone,Tudi- tano, Antiate.

Externis

Theophrafio,Herodoto,Callifihcne, Ifido ro, Clitarcho, Anaximene, Duride, Near- cho,Oneficrito,Polycrito, Olympiodoro, Diogneto, Nicobulo, Anticlide, Charace Mitylena:o , Mentechmo , Dorotheo, Xe¬ nia Athen2eo,Lyco,Antxo,Ephippo,Chae- rea,Democle,Ptolema:o Lago,Marfya Ma cedone,Zoilo item, Democrito, Amphilo¬ cho , Arifiomacho, Alexandro Poiyhifio- re,Iuba, Apollodoro qui de odoribus fcri- pfit, Heraclide Medico, Archidemo item, Dionyfio item, Democlide item, Euphro- ne item,Obrenide item,Diagora item,Iolla item , Heraclide Tarentino , Xenocrito Ephefio,Eratofihene.

Libro tredecimo continetur de unguen tis,&: arboribus maritimis.

De unguentis,& quando primum funt co¬ gnita nobis,& de compofitione cap.i Quod unguentum regale uocetur, & qua:

diapafmata,&: qualiter feruentur ii Quanta in unguetis luxuria, & quando pri miim Romanis in ufu m

De palmis , & natura earum , & generi¬ bus iiii

De Syria: generibus v

De terebintho vi

De ficu Aegyptia,& Cypria vii

De ceraunia filiqua viii

De Perfica Aegypti , & Ipina Aegyptia

IX

De pruno,& arboribus circa Memphin x De gumrrii generibus,& papyro xi

De generibus chartaru, & quomodo char¬ ta fiant, & de chartarum probatione, & uitiis,& glutino earum xii

De libris Numa: . xm

De arboribus Aethiopia: . xiiii

Liber Primus.

De Atlantis arboribus, & citreis, & qua? in his laudentur,& quae uituperentur xv De arbore thya xvi

De arbore loto xvii

De fcapo ipfo & radice loti xviii

De paliuro,dc Punico raalo,& de flore Pu¬ nici mali XIX

De Afijc Sc Grxdx fruticibus xx

De thymclaea , flue chamel£Ea,& tragacan- the,& de tragio,{iue fcorpione, & myri- ce,& brya,& galla xx i

De euonymo , adrachne, & coggygria, &.

thapfia XXII

De cappari, flue cynosbato, aut opheofta- phyle,& de fari xxiii

De fpina Babyl.regia,& decytifo xxiiii De fruticibus & arboribus noflri maris,at- que rubri,& Indici xxv

Summa res & hiftoriae,& obferuationes ccccLxviir.

Ex authoribus

M. Varrone, Mutiano, Virgilio, Fabiano, Sebofo, Pomponio Mela, Fabio, Hygino, Trogo,Proculo, Cl.Cacfare, Cor.Nepote, Sextio Nigro, qui Graece de Medicina feri plit, Caffto Hemina, L. Pifone, Tuditano, Antiate.

Externis

Theophrafl:o,Herodoto,Callifihene, llido ro, Clitarcho, Anaximene, Duride, Near- cho,Onelicrito,Olympiodoro,Diogneto, Cleobulo, Anticlide, Charace Mitylenxo, Mena:chmo,Dorotheo Athenienfe, Lyco, Ant^o,Ephippo,Dione,Adimanto, Ptole- mseo Lago, Marlia Macedone, Zoilo item, Democrito, Amphilocho, Alexandro Po- lyhiftore, Ariftomacho , luba rege, Apol¬ lodoro qui de odoribus fcriplit,Heraclide Medico , Botrye Medico , Archidemo itcm,Dionyfioitem, Democlideitem, Eu- phrone item,MnelIcle item, Diagora item, lolia item, Heraclide Tarentino ,:Xenocri- to Ephelio.

Llb^o quartodecimoTontinetur de ui- tibus & uineis.

De uitiu natura,& quibus modis ferant i Degeneribus uitium ii

Item de uitium generibus,fecundum loco¬ rum & regionum proprietatem iii Infignia culturx uinearum im

De natura uini v

Vinagenerofa VI

Vina tranfmarina vii

De uino , quod uocatur biaton , genera fe- ptem VIII

De dulcium generibus xiiii ix

De deuteriis & fecundariis, uini gene¬ ra III X

Qux nuper in Italia generofa uina efle cce perunt xr

De uini obferuatione a Romulo rege po- fita xir

Qui uini ufus antiquis,& de uinis antiquo¬ rum XIII

De apothecis,& de uino Opimiano xiiii De liberalitate Csefaris in uino, & quando primum quatuor genera uini pouta xv De uinis fiditiis xvi

De hydromeli & oxymeli xvii

Prodigiofa genera uini xviii

Quibus uinis ad iacra uti fas non fit,& qui¬ bus generibus mufla condiantur xix De picis generibus,& refinis,&; muflis con diendis,&; de aceto,& de flecc xx De cellis uinariis xxi

De uitanda ebrietate xxil

Summa res & hiftoria: , & obferuatio¬ nes D.X

Ex authoribus.

Corn . Valeriano , Virgilio , Celfo, Cato¬ ne Cenforio , Sarlennis patre & filio, Scro- pha , Varrone, D. Syllano, Fabio Pidore, Trogo,Hygino, Flacco Verrio , Grarcino Iulio, Adio, Columella, Maflurio Sabino, Feneflella, Tergilla, M. Adio Plauto , Fa¬ bio, Dorfeno, Scacuola, Aelio, Atteio Capi tone, Cotta Mefialino, L.Pifone,Pompeio Lenato, Fabiano, Sextio Nigro, Vibio Rufo.

Externis

Hefiodo , Theophraflo , Ariflotele , De¬ mocrito , Attalo rege , Philometore rege, Archyta , Xenophonte , Amphilocho A- thenseo , Anaxipoli Thafio , Apollodoro Lemnio , Ariftophane Milefio , Antigono Cymato , Agathocle Chio , Apollonio Pergameno , Ariftandro Athenio , Bo¬ trye item , Bacchio Milefio , Bione Solen- fe,Chatrea Athenienfe,Cheriflo item,Dio- doro Prienjeo , Dione Colophonio , Epi- gene Rhodio , Euagora Thafio, Euphrone Athenxo , Andrqciqnc qui de agricultura fcripfir.

C. Plinii Naturalis Hiftoris

fcHpfit , Aefchirone qui item , Lyfimacho qui item ,Diony fio qui Magonem tranftu- lit , Diophane qui ex Dionyfio epitomen fecit, Afclepiade medico,Oneficrito , luba rege.

Libro XV continentur naturae frugifera¬ rum arborum & cultarum Natura frugiferarum arborum i

De oleo ii

De natura oliu2e,& olese incipientis iii De natura olei iiii

De cultura oliuarum v

De feruandis oliuis , & quomodo facien¬ dum oleum ' VI

De oleo faSitio vii

De amurca viii

Pomorum omnium genera & natura: ix Nucum pinearum genera quatuor x De malo cotoneo xi

De Perlico genera quatuor xii

De pruno genera undecim xiii

De diuerfis generibus malorum,generaui- gintinouem xiiii

De pyris & inlitorum uarietate xv

De pomis feruandis xvi

De cotoneis , Punicis , Pyris , & forbis, 3c uuis feruandis xvii

De ficis genera xxix xviii

De caprifico & caprificatione xix

De mefipiliSj^ eorum generibus tribus xx De forbis genera quatuor xxi

De nuce iuglande xxii

De caftaneis genera odo xxiii

De filiquis , & carnofis pomis,& moris , & de acinis,&: baccis xxiiii

De cerafis genera odo xxv

De corno,&; ientifeo xxvi

De generibus fuccoru,&: de odore xxvii De fuccis fruduum di. arborum, & colori- bus,&: odoribus,& natura pomorum, & de commendatione fruduum xxviri De myrto,genera eius xi xxix

De lauro genera tredecim xxx

Summa res 6i hiftoria: , & obferuationes Dxx

Ex authoribus

Feneftella,Fabiano,Virgilio,CorneIio Va¬ leriano, Cellb , Catone Cenforio , Sarfen- nis patre & filio, Scropha, M. Varrone, D. Syllano , Fabio Pidore, Trogo, Hygino, Flacco V errio, Griecino, Attico, luiio Sa¬

bino, Tergilla, Cotta Meffalino, Columel¬ la, L. Pifone , Pompeio Lenaro, M. Adio Plauto , Fabio , Dorfeno , Seteuola, Aelio, Atteio Capitone , Sextio Nigro , Vibio Rufo.

Externis

Hefiodo , Ariflotele , Democrito , Hiero¬ ne rege, Archyta,Philometore rege, Atta¬ lo rege, Xenophonte , Amphilocho Athe¬ nio, Anaxipoli Thafio , Apollodoro Le¬ mnio, Ariftophane Milefio, Antigono Cy¬ maeo , Agathocle Chio , Apollodoro Per¬ gameno , Ariftandro Athenaeo , Bacchio Milefio , Bione Solenfe , Chaerea Athe¬ naeo , Chaerifto item , Diodoro Prienaeo, Dione Colophonio,Epigene Rhodio,Eua- gora Thafio,Euphronio Athenaeo, Andro- cione qui de agricultura fcripfit, Aefchrio- ne qui item, Dionyfio,qui Magonem tranf tulit , Diophane qui ex Dionyfio epito¬ men fecit , Afclepiade med. Erafiftrato item, Comiade qui de conditura uini, Ariftomacho , qui item , Hicefio , qui . item, Themifone medico , Oneficrito , lu- ba rege.

Libro X V 1 continentur fylueftrium ar¬ borum naturae

Gentes fine arbore , & miracula in fepten-

trionalis regionis arboribus cap.i

He Hercyniae fyluae magnitudine ii

De glandiferis iil

De ciuica corona ,& qui frondea corona donati iiii

De glande genera tredecim v

De wgina gTande,reliquis glandibus,& car bone,& paftu porcorum vi

De galla ,& quam multa praeter glandem eaedem ferant arbores vil

De cachrye, & cocco grano, & agarico, 6i fubere viii

Quarum fint in ufii cortices ix

De fcandulis, di pinu, pinaftro , abiete, pi- ceaque,Iarice,taeda,taxo x

Quibus modis fiant genera picis, di quo¬ modo fiat cedrium,& de fpiffa pice quo modo fiat,& quibus modis refina coqua tur XI

De zopiffa , di lapio , di quarum arborum materia in pretio xil

De frax ino,genera eius quatuor xiii De tilia,gen cra eius duo xriii

Dc

Liber Primus.

De aceris generibus decem xv

De brufco , & mollufco , & ftaphyloden- dro,&; buxOjgenera tria xvi

De ulmo genera quatuor xvii

De arborum natura per litus xviii

Diuifio generum xix

Quibus folia non decidant , & de rhodo¬ dendro cap.xx

Item quibus folia non decidant, & quibus non omnia folia cadant , & quibus locis nulli arborum xxi

De natura foliorum cadentium , & quibus foliorum uarii colores xxii

De populo tria genera, & quorum folio¬ rum figura mutetur. xxiii

Qu2e folia uerfentur omnibus annis , qua: foliorum c-palmis cura & ufus, & folio¬ rum mirabilia xxiiii

De ordine natura: in latis, & de flore arbo¬ rum , & conceptu , & germinatione , & partu,&; quo ordine floreant xxv De corno, & quo tempore qujcque ferant, &. qu2E frudum non ferant, & quae infeli ces exiftimantur , Sc qua: facillime fru¬ dum perdunt,quibus frudus,antequam folium nafcantur xxvi

De biferis & triferis,& qua: celerrime fene fcant,& de artatibus earum xxvii De moro xxviii

De fylueftribus xxix

De buxo,& faba Gra:ca,fiue loto xxx

De ramis & cortice , & radicibus arbo¬ rum XXXI

De prodigiofis arboribus,& quibus modis fponte nafcantur , & quod non omnia ubique nafcantur , & qusc non alibi na¬ fcantur arbores xxxii

De cupreflb , & quod ex terra noua aliqua fatpe nafcantur, qua? in ea ante non fue¬ runt XXXIII

Deedera xxxiiii

De edera,qu2E uocatur fmilax xxxv De aquaticis calamis,& fruticibus xxxvi De fahce , genera eius od:o,& quae prseter falicem fint utilia ligaturis , & de rubis xxxvii'

De fuccis arborum, & natura materiarum, & de caedendis arboribus xxxviii De larice,& abiete,& fapino,& catteris hu- iufmodi arboribus cjcdendis xxxix De materiis , de magnitudine arborum, 3c

quae cariem & ruinam no fentiunt,& de perpetuitate materiarum xl

De teredinibus xli

De materiis architedi , & quae materies ad quid utilis,& quae firmior materia in te- dum xLii

De glutinanda materia , & lignis fedilibus

XLIII

De arborum aetate , & quae genera arbo¬ rum minime durant . fimiliter de uifco, & Druidis. xlitii

Summa res & hiftoriae , & oblcruationes centum trigintaquinque.

Ex authoribus

M.Varrone,Foeciale,Nigidio,Corn.Nepo te,Hygino,Maflurio, Catone, Mutiano, L. Pifone,Trogo,Calphurnio Baflb, Cremu- tio,Sextio Nigro, Corn.Boccho,Vitruuio, Graecino.

Externis

Alexandro Polyhiftore , Hefiodo, Theo- phrafl:o,Democrito,Homero,Timaeo Ma¬ thematico.

Libro XV ii continentur fatiuarum ac cultarum arborum naturae Arborum pretia mirabilia cap.i

De natura caeli ad arSores , & quam par¬ tem caeli Ipedare debeant ii

De focietate caeli & terrae ad arbores iii De qualitate regionum iiil

Genera terrarum V

De terra,qua Britannia & Gallia amat vi De Graecorum circa hanc dodrina vii De terrarum generibus viii

De cineris ufu,& de fimo, & quae lata ube¬ riorem terram faciant,& quae urant ix De fatione arborum,& quod auulfione na- fcuntur arbores x

De transferendis feminariis,& ulmis feren- dis,& ferobibus xi

De interuallis plantandarum arborum , & umbris, & ftillicidiis, & ubi plantari de¬ beant XII

Quae arbores tarde crefcant,& quae celeri- ter,& de fabina xiii

De fatione arborum,& infitione,& quomo do inuenta fit tenera inferendi empla- ftratio xiiil

De uite inferenda xv

De emplaftratione xvi

Exemplum huius rei xvii

De

C. Plinii Naturalis

De cultura olearum, & quibus temporibus infitio fiat xviii

Quje arbores focietate gaudeant , & de difciplina ablaqueandi & accumulan¬ di XIX

De falido & harundineto,& cjeteris cjeduis ad perticas,palos xx

De cuituris,& difciplina excolendarum ui- nearum xxi

De fulco & uinearum putatione xxii Ratio arbuftorum xxiii

De feruandis uuis,& morbis arb. , xxiiii De uariis prodigiis fiue oftentis in arbori¬ bus, deque oliueto publicam uiam olim tranfgreflb xxv

De remediis morborum arborum xxvi De caprificatione,^ fiercoratione xxvii De diuerfis medicamentis arborum contra uenenata animalia,& contra formicas,& contra noxia animalia xxviii

Summa res & hiftoriac , & obferuationes quingentat odoginta una.

Ex authoribus

Cor.Nepote, Catone CenforiOjM. Varro- ne,Celfo,Virgilio,Hygino,Sarfennispatre & filio, Scropha,Calphurnio Baflb,Trogo, Aemilio Macro,Grae2ino,Columella, Atti¬ co Iulio , Fabiano , Sura Manlio , Dorfeno Mundo,C.Epidico,L.Pifone.

Externis

Ifidoro,Theophrafio, Arifiotele, Demo cri to, Theopompo, Hierone rege, Attalo re- ge,Philometore rege,Archyta,Xenophon te , Amphilocho Athenienfe , Anaxipoli Thrafio, Apollodoro Lemnio, Ariftopha- ne Milefio, Antigono Cymsco, Agathocle Chio, Apollonio Pergameno, Bacchio Mi¬ lefio, Bione, Chsrrea Athenienfe, Chatrifto item, Diodoro Prienxo , Dione Colopho¬ nio , Epigene Rhodio , Euagone Thafio, Euphronio Athenaeo , Androcione qui de agricultura fcripfit, Aefchrione qui item, Lyfimacho qui item , Dionyfio qui Ma¬ gonem tranftulit , Diophane qui ex Dio¬ nyfio epitomen fecit , Ariftandro qui de portentis.

Libro XVIII continetur de agricultura. Quod antiquis maximum ftudium a- griculturae fuit,& de hortorum fingula- ri diligentia cap.i

Quae corona prima Romjc ii

De iugerc,& adu, & legibus circa pecora, & quoties , & quibus temporibus fuit fumma uilitas annon£C,& qui agricultu¬ ra illuftres iii

Ratio de agricultura iiii

Laus agricolarum , & quar obferuanda in agro parando v

De uillarum pofitione , & praecepta anti¬ quorum de agro colendo vi

De frugum generibus & natura vii

Non omnia frumenti genera ubiq; nafci,& de reliquis in oriente generibus viii De piftoriis & molitura & farina ix

De fimilagine,filigine, & aliis generibus,& depiftura x

De fermentis, & panis faciendi ratio,& ge¬ nera , & quando primum piftores Ro- m2e,& de cribris,& alica xi

De leguminibus xii

De rapis & napis Amiterninis xiii

De lupino xiiii

De uicia,& eruo xv

De foenograteo, & farragine, & de ocimo, & Medica,& cytifo xvi

De uitiis frugu & remediis,& quid in quo¬ que terrae genere debeat feri xvii De prodigiis frugum, & arandi difciplina, & uomerum generibus xviii

De temporibus arandi, & iundione boum

XIX

De occando, & quodam arationis genere, & de iteratione,& refedione xx

De cultura terrae xxi

Exempla diuerfarum terrarum ,& fumma fertilitate,& bifera uite,& aquarum dif¬ ferentia xxii

De qualitate terrx & ftercoratione xxiii De bonitate feminum , & difciplina femi-. nandi,& quantum ex quoq; genere fru¬ menti in iugero ferendum , & tempori¬ bus ferendi xxiiii

Digeftiofiderum in nodes & dies xxv Replicatio totius culturae, & quid quoque menfe in agro fieri oporteat xxvi Ne agricol£E afpiciantfl:ellas,fed magis tem pora ferendae frugis,& ortus occafuTque fideris in quibufdam herbis, & de ftella- rum ortu & occafu xxvii

De pratis & reparatione prati , & cotibus, & falcibus, dc deferiptio frugum & fide- rum xxvni

De

Liber Primus.

De tempcflatibus utriufque temporis, & remediis ftcrilitatum xxix

De meffe, & tritico, & palea, & frumento feruando xxx

De uindcmia & autumni temporibus xxxi De lunari ratione xxxii

De uentorum ratione xxxiii

-De limitatione agrorum xxxiiii

Prognoftica tempeftatum xxxv

Summa res , & hiftoria: , & oblcruationes MM LX.

Ex authoribus

Maflurio Sabino, Cailio Hemina , Verrio Flacco, L. Pifone, Corn. Ceiro,Turannio Graccula,D.Syllano, M. V arrone, Catone Cerorio,Scrofa,Sarfennis patre & filio,Do mitio Caluino,Hygino, Virgilio, Trogo, Ouidio,Graccino,Columella,Tuberonc,E/ Aruntio qui Gratcc de aftris fcripfitjCsefa reDidatore quiitem,SergioPaulo,Sabino Fabiano, M. Cicerone, Calphurnio BalTo, Atteio Capitone, Manlio Sura , Adio qui praxidica.

Externis

Hefiodo,Theophrafto,Ariflotele,Demo- crito,Hierone rege,Philometore rege, At¬ talo rege, Archelao rege, Archyta, Xeno- . phonte, Amphilocho Athenaeo, Anaxipoli ThafIo,Ariftophane Milefio, Apollodoro Lemnio , Antigono Cymaeo , Agathocle Chio, Apollonio Pergameno , Ariftandro Athenaeo,Bacchio Milefio,Bione Solenfe, Cheraca Athenienfe,Chaerifl:o item,Diodo ro Prienaeo, Dione Colophonio, Epigene Rhodio,EuagoraTha{io,Euphronio Athe naeo, Androcione qui de agricultura fcri- pfit, Aefcrione qui item , Lylimacho qui item , Dionylio qui Magonem tranftulit, Diophanc qui ex Dionyfio epitomen fe- cit,Thaiete, Eudoxo, Philippo, Callippo, Dofithco,Parmenifco, Melitone, Critone, Oen6pide,Zenone, Eudemone, Harpalo, Hecataco,Anaximandro,Sofigene,Hippar cho , Arato,Zoroaftre, Ar chibio .

Libro X i X continetur lini natura,& mi rabilia

De lini fatione,& generibus eius,& quomo do perficiatur, & de mappis, & lino n5 ardente & quando primum in theatris ucla cap. I

Dc Iparti natura, & quando primum ufus

eius , & quomodo perficiatur, & quae fine radice nafcantur & uiuant ii

De mi{y,& tuberibus,& de fungis pezicis, laferpitio,& magydari,& rubia,& radi¬ cula III

De hortoru cura,& digeftio terrae nafcen- tium praeter fruges & frutices iiii Natura & genera &hiftorianafcentium in hortis rerum v

De hortenfium herbarum radicibus,foliis, floribus,coloribus vl

Quoto die quaeque herbae nafcuntur fa¬ tae, & quomodo quaeque formetur, uel digerantur, Sc quorum fingula genera funt,& quorum plura vii

Natura & genera & hiftoriae ad condimen ta in horto fatarum rerum x l v i viir De foeniculo & cannabe ix

De morbis hortorum,& remedia circa for micas, erucas,& culices x

Quae magis fint fortia uel minus,& quibus falfae aquae profint xi

Ratio rigandorum hortorum,& quae tranf lata meliora fiant , & de fuccis horten- fiorum,&faporibus xii

Summa res & hifloriae, & obferuationes

MC XLIII

Ex authoribus

M. Adio,Plauto, M.Varrone,D. Syllano, Catone Cenforio, Hygino, Virgilio, Muti ano,Celfo, Columella, Calphurnio Baflb, Manlio Sura,SabinoTyrone,Licinio Ma¬ cro, QJHirtio, Vibio Ruffo,Cefennio qui Cepurica fcripfit , Caftritio item , Firmo itcm,Petreio.

Externis

Herodoto,Theophrafto,Democrito,Ari- ftomacho, Menandro qui Biochrefta fcri- pfit,Anaxilao.

Libro X x continetur medicinae ex his quae in hortis feruntur.

Dc cucumere fyluefi:ri,& elaterio cap. i De anguino cucumere liue erratico, & dc fatiuo,& de pepone il

De cucurbita fyluefl:ri,& rapo i ii

De naporum difi'eretiis,& raphano fylue- ftri, & de rhaphano fatiuo, & paflinaca

IIII

De ftaphylino fiue paflinaca, &gingidio, & fefeli,& inuia,& de caepe v

De porro fediuo,& capitato,& de allio vi

C. Plinii Naturalis Hifloria:

De laduca fyluatica llue caprina,& efopo, & ifati,& laduca fatiua vii

De generibus bet2E,& intubis, cichorio, & feri VIII

De bra{sica,& Iaprana,& de brafsicamari- na,& rcila,de buibjs.& bulbine ix De aiparagis & corruda,& libyco & ormi nio X

De apio,<5c apiaftro,6i: oIeorelino,&; oreofe lino XI

De petro felino & ocimo xii

De fyluedri ocimo, & eruca , & nafturtio, & ruta xiii

De mentatlro,& mcnta,&:puIegio,& nepe t3,&decununo xiiil

De cumino Aethiopico , quod urina ftrin g!t,& de cappari,& de Liguftico fluepa nace,& cum ia bubula xv

Item de cunila bubula, gallinacea fiue ori¬ gano Heracleotico,cuni{agine molli, li- banotide,cuniia fatiua, & montana xvi De piperiti. Si origano , & oniti prafio, Sc tragongano,& heraclio,& lepidio,& de gith,iiue melanthio,& anifo xvH De anetho & facopenio,fagapeno,& de pa pauere albo & nigro, & quomodo fuc- cus herbarum cofligedus eft,& de opio

XVIII

De erratico & cerati ti,5f glaucio fiue para lio Si heraclio iiue aphro , & de diaco- dio,tithymaIo xix

De portulaca fiue peplio,coriandro,& atri plici XX

De malua,malope,& alth^a, & lapatho,& oxy lapatho,a hydrolapatho,& hippola patho,& bulapatho xxi

De linapis tribus generibus , & marrubio, & ferpyllo,& fifymbriofiue thymbteo. Si de liiii femine,& blito xxii

De meu , &fcEnicuIo, Si hippomarathro, uel myrfineo,& cannabi,& de ferula,^ carduis xxiii

Confedio theriac2e,compofitio medicami nis Antiochi xxiiii

Summa medicinse Si hiftorix. Si obferua- tiones m. d. c v 1 1

Ex authoribus

Catone Ccforio,M. Varrone, Pompeio Le n£Eo,GaIIipne, Hygino, Sextio Nigro, qui Grxch fcripilt, lulio BafTo qui itcm,Celfo, Antonio Caftorc.

Externis.

Democrito, Theophraflo,Orphco, Menan dro qui Biochrefta fcripfit,Pythagora, Ni¬ candro.

Medicis

Nicandro,Hippocrate,Chryfippo,Diocle, Ophione,Heraclide,Hicefio,Dicnyfio A- poilodoro Tarentino, Apollodoro Cit- tienfe,Praxagora, Pliftonico, Medio, Diu- che, Cleophanto, Philiflione, Afclepiade, Crateua,Petronio Diodoto,Iolla, Erafiftra to,Diagora,Andrea, Mneficle, Epicarmo, Damione, Dalione, Soflmene, Theopole- mo,Metrodoro,Solone,Lyco,Olympiade Thebana,Phyllino,Petreio,Midionc,Giau cia, Xenocrate.

Ibro uigelimoprimo continentur flo¬ rum Si coronamentorum naturae. De natura florum.& coronamentorum, de mira florum uarietate cap.i

De flrophiolo ferto. Si qui primum flores mifcere coeperint. Si quando primum corolla inucnta, uel appellata. Si quare II

Quis primum coronam foliis aureis Si ar¬ genteis dedit. Si de honore coronarum apud antiquos , Si de Scipionis honore. Si de padilibus coronis,d Cleopatrtere ginae fado iii

De rofa in coronis.& degeneribus eius, & ubi feratur iiir

De lilio tria genera, & ratione ea inferendi

V

De uioIis,& de caltha, <5c baccare,combrc- to,araro,& croco vi

De floribus antiquis,& de odorametorum diuerlltate,faliunca,& polio vil

Deueflium atmulatione cum floribus, & amaranto. Si chryfocome fiue chryfiti

VIII

De honore coronaru,& cyclamino,& me¬ liloto Si trifoiio,tria genera eius ix De origano. Si thymo. Si meile Attico, Sc coniza,& louis flore,& helenio,& abro- tono,& leucanthemo X

De amaraco uel fampfucho. Si nydegre- to &meliloto,& uiola alba,&codiamino Si de fylueftribus bulbis,& heliochryfb Si lychni,&: de herbis citra mare xi De cura apum,& pabulo,& morbis earum Si remediis xii

De

Liber Primus.

De uenenato mclle , & de remediis mellis uenenati,& mellis infani xiii

De melle,quod mufcae non attingunt,& al- ueariis,& cura eorum, fi famem fentiunt, apes:& quomodo cera fiat xiiii

De herbis fponte nafcentibus , & aculeatis

XV

De carduo,ac helxine,& tribulo &anchufa

XVI

De differentia herbarum per folia , & qua: herba: toto anno floreant , &hafl:ula re- gia,& pifl:ana,& de gladiolo xvii

De iunco genera fex , & de cypero , & de medicamentis earum , & de cypiro , & odorato iunco xviii

Ex rofa medicina:, & de lilio,& de narciflb, & ex uiola,& de bacchare, & combreto, & afaro xix

De nardo Gallico , & de croco medicina, & crocomagmat£e,& faliunca , & polio, & iri , holochryfo , & chryfocome & meliloto xx

De trifolio,& thymo,& hemerocalle,& de helenio & abrotono xxi

Ex leucanthemo & fampfucho medicina:

caput XXII

De anemona medicinjc xxiii

Ex oenanthe medicina: xxiiii

Ex heliochryfo medicina: xxv

Ex hyacintho medicina xxvi

Ex uincaperumca medicina:,rufco,bati , & acino xxvii

Ex colocafia medicina: xxviii

Ex anthalio medicina xxix

De parthenio medicina: xxx

De ftrychno medicina: xxxi

De corchoro & cnico xxxii

Depcrfoluta xxxiii

De menfuris & ponderibus xxxiiii

Summa medicinse hiftorize , & obleruatio- nes feptingentae triginta.

Ex authoribus

Catone Cenforio, M. Varrone , Maflurio, Antiate, C.Helio Veftino, Vibio RuflFino, Hygino, Pomponio Mela,Pompeio Lenxo Cornelio Celfo , Calphurnio Baflb,P. Lar- gio,Licinio Macro , Sextio qui Grsece fcri- pfit,Iulio Baflb qui item, Antonio Caftore.

Externis

Theophrafto,Democrito,Orpheo, Pytha¬ gora, Magone , Menandro qui Diochrefta

fcripfit:Nicandro,Homero, Hefiodo , Mu- fa:o,Sophocle,Anaxilao.

Medicis

Mneftheo qui de coronis , Callimacho qui item,Phaniaphyfico,Simo,Timarifl:o,Hip- pocrate,Chryfippo,Diocle, Ophione, He- raclide,Hicefio,Dionyfio, Apollodoro Cit . tienfe, Apollodoro Tarentino, Praxagora, Pliftonico medico, Dieuche, Cleophanto, Philiflione, Afclepiade, Crateua, Petronio Diodoto,Iolla , Erafiftrato , Diagora , An- drea,Mneficle,Epicharmo, Damione , Da- lione , Sofimene , Theopolemo. Metrodo¬ ro , Solone , Lyco , Olympiade Thebana, Phyllino,Petreio, Midione, Glaucia , Xe¬ nocrate

Libro XXII. continetur de authoritate herbarum

De gentibus herbis forma: gratia utenti¬ bus I

Quod herbis uefles inficiantur ii

De corona graminea iir

De raritate eius iiii

Qui foli corona ea donati v

Qui folus Centurio coronatus vi

Medicina: ex reliquis coronametis,& eryn¬ ge caput VII

De herba quam centumcapita uocant , ca¬ put VIII

De arcano,& glycyrrhiza ^ ix

De tribulo, & generibus eius , & medicinis caput . X

De fl:oebe,& medicinis eius xi

De hippophye, hippope , & medicinis ea¬ rum XII

De urtica,& medicinis eius xiii

De lamio,& medicinis eius xiiii

De Icorpione , generibufque ac medicinis eius,caput xv

De leucacantha,&; medicinis eius xvi De helxine,perdicio,parthenio, fideriti , & medicinis eius xvii

De chama:leone , generibus ac medicinis eius XVIII

De coronopo,& medicinis eius xix De anchufa, & pfeudanchufa, & medicinis earum xx

De onocheli,anthemi,loto,& lotometra,hc liotropio, tricocco, & adianto fiue calli- trichb XXI

De picrrde,thefio,alphodelo,halimo,acan- C z

C. Plinii Naturalis Hiftoria:

tho,& buprefli, elaphobofco , fcandice, jafione,& de caucalide,lIo,fllybo,rcoly“ mo,lIue limonio,{oncho,chondrillo fiue condrilii,& boletis xxil

De fungis,& ri}phio,& de lafere xxiii De natura mellis, & aqua mulla , & quare genere ciborum mores immutentur, & de melitide,& cera : & contra compoli- tiones medicorum xxiiri

Medicinas ex frugibus xxv

Summa med:cinas&: HifloriJE, &obferua- tiones dccccvi

Exauthoribus

ifdem, quibus priore libro , & praster eos, ChrylerrnOjEratollhenc, Aleato.

Libro XXIII continetur de cultis ar¬ boribus.

De medicinis uuarum recentium,& de lar mentis uuarum , & uinaceis , 8c de uua theriace , & de uua palTa , & aftaphide, & aftaphis agria , pituitaria, & labrufea, Sc de uite alba , & nigra, & de mullis, & uini generibus & aceto l

De aceto fcillino,& oxymelite , & lapa , & fxce uini,aceti,& fapx ii

De oleis & foliis olex , flore & cinere ,& : de oliua alba & nigra , & de amurca

iit

De foliis oleaflri, & oenanthino oleo , & ci- cino,& amygdalino,& laurino , & myr- teo , chamxmyrfino , & cuprefsmo , & citreo,& caryino iiii

De myrobalano palma,&: de palma elate v Medicinx ex Angulorum generum flore, foliis,frudu,ramis cortice,ligno , fucco, radice, cinere vi

De pyris, & eorum obferuationibus,& de ficorum obferuatione , & caprifico eri- neo , & aliorum generibus medicinx

VII

De pineis , & amygdalis, & nuce auellana, & de nuceiuglande,& de pifl:aciis,& ca- ftaneis,llliquis,cornu, & unedone,& lau ro VIII

De myrto fatiua, & myrtidano , & myrto fyluellri ix

Summa medicinx & hiflorix , & obferua- tiones mccccxix

Ex authoribus

C.Valgio,Pompeio Lenxo , Sextio Nigro qui Grxccfcriprit,Iulio BalTo qui item,An

tonio Cafl:ore,M. Varrone, Cornelio Cel- fojFabiano.

Externis

Theophrallo,Deraocrito, Orpheo, Pytha¬ gora , Magone , Menandro qui Biochrefta fcripfit,Nicandro,Homero, Hefiodo , Mu- fxo,Sophocie,Anaxilao.

Medicis

Mneflheo , Callimacho , Phania Phylico, SimOjTimariflo, Hippocrate , Chrylippo, Diocle, Ophione,Heraclide,HicelIo ,Dio- nylio, Apollodro Cittienfe, Apollodoro Tarentino,Praxagora, Pliftonico , Medio, Dieuche,Cleophanto,Phiiiflione, Afclepia de,Crateua,Petronio,Diodoto, lolia, Era^i- flrato,Diagora,Andrea,MneAcle,Epichar- moDamione,Dalione,Solimene,Theopo- lemo,Metrodoro,Solone,Lyco, Olympia¬ de Thebana^Phyllino , Petreio , Midione, Glaucia, Xenocrate

Libro xxiiir continentur medicinx ex arboribus fylueflribus Medicinx ex arboribus fylueflribus i Lotos II

Glans III

De cocco ilicis,& galla,& uirco,pilulis,gla- de,&: de cerri radice,&; fubere iiii De fago,& cupreiro,& cedro magna, & de cedri de,gaibano v

De ammoniaco,& flyrace,& Ipondylio, & lphagno,& terebintho,chamxpity, & pi tyufa,& relinis,& picea & lentifco vi De pice fpilfa , & liquida , & palimpi fla , & piflralphalto,& zopilTa, & teda , & lenti- ico vii

De platano , & fraxino , & acere,& alaa po- pulo,&; ulmo,6i tilia,& fambuco,& iuni- pero viii

De falice,& amerina,& uitilibus,& erice ix De uirga fanguin?a,& filere, & liguflro , & alno,& edera & ciflo, & ciflb,& erythra no,&; chamxciflo,& flmilace, & de cle¬ matide X

De harundine,& papyro,ebeno, & rhodo- dendrOjde rhue erythro, & ery throda- no,alyiro,& radicula,& apocyno,& ro- remarino & cachry, & fabina , & felagi- , ne,& famulo,& gummi medicinis xi De fpina Arabica,&lpina alba,& acanthio, & acacia xil

De uulgari Ipina & fy lueflri,& de eryfifce- ptro.

Liber Primus.

ptro,&; de appendice fpina, & pyxacan- tho,& paliuro, aquifolia taxo , & su¬ bis medicincE xiii

De cynosbato,^ Idaro rubo,&; rhamno, &. lycio,& larcocolla, & de oporice medi¬ cina XIIII

De cham2edrye,& chama:daphne , & cha- mela3a,& chama:ryce,& chamajcilTo, & cham3Eleuce,& chamarcypariflb, & am- pelopralTo,& ftachye ,& clinopodio , & centuncuIo,&. elematide Aegyptia me¬ dicinae XV

Dearo,& dracunculo,dracontio, & ari, & millefolio,& herba eiufdem nominis , & pfeudobunio,& myrrhi , & onobrychi medicinae xvi

De coriaceha,& callicia,& menaide,& aliis uigintitribus , & medicinis earum , quas quidam magicas efle dicunt, & de con- fidia,& de aproxi , & recidiuis amorum

XVII

De eriphia,& lanaria, & ftratioti medicinae

XVIII

De herba quae nafeitur in capite ftatuae , & de herba c Ruminibus , & herba lingua, & cribro, & fimetis,& rhodora,& impia, &. Veneris pedine , dc nodia , & philan thropo,<& canaria lappa, & tordile, & de gramine,& dadylo , &. foenograeco me¬ dicinae XIX

Summa medicinae hiRohaedc obferuatio- nesMCcccxviii.

Ex authoribus

C.Valgio,Pompeio Lenaeo, Sextio Nigro, qui Graece fcripllt,lulio BafTo qui ite , An¬ tonio Caftore,^i.Varfone,Corn.Ceiro,Fa- biano

Externis

Theophrafto, Apollodoro ,Democrito,Or- pheo,Pythagora,Magone , Menandro qui Biochrelfa IcripfitiNicandro, Homero,He {iodo,Muraeo,Sophocle,Anaxiko.

Medicis

Mneflheo,Callimacho,Phania Phylleo ,Si mo , Timarillo , Hippocrate , Chrylippo, Diocle,Ophione, Heraclide, Hicelio , Dio- nyfio , Apollodoro Cittienfe , Apollodo¬ ro Taretino,Praxagora,Plill:onico,Medio, Dieuche,Cleophanto,Philifl;ione,ArcIepia de,Crateua,Petronio Diodoto,Iolla , Erali- ftrato,Diagora, Andrea Mneficle, Epichar¬

mo,Damione,Solimene,TheopoIemo, So¬ lone, Lyco,Metrodoro , OlympiadeThe- bana,Phyllino,Petreio, Midione, Glaucia, Xenocrate.

Ibro xxv.continentur naturae herbaru fponte nafeentium , authoritas her- barum,d de origine ufus earum. Naturae herbarum Iponte nafeentium i Qui Latine ufus herbarum fcripferint , & quando ad Romanos notitia earumperue- nerit,& qui primi Graecorum dehiscom- pofuerint,& de herbarum inuentione,(S: a» tiqua medicina, & quare minus exercean¬ tur eorum remedia, & de cynorrhodo , & de dracunculo medicinae, il

De quodam peftifero fonte Germaniae , 8c de Eritannica,d maximis morboru do¬ loribus III

De moly, & dodechatheo , & paeonia , uel petorobo,uelglycyfide,&panace,uelafclc pio,& heraclio, & panace Chironio , & pa¬ nace centaureo,uel pharnaceo , & heraclio liderio,& hyofcyamo,uel apoUinari liue al tercangeno iiii

De linozon:e,parthenio, hermupoa liue po tius mercurial!,& achilieo , & panace hera- cleo,llderiti,miilefolio,& de fcopa regia,d: hemionio,teucrio,lplenio, de melampodio liue elleboro, quot ue eorum genera, & dc nigro elleboro & albo medicina, dc quan¬ do detur.& quomodo fumendu, & quibus non dandum,& quod mures necat v Dc mithridatio,& feordeti liue lcQrdio,<5c polemonia uel phileteria uel chiliody- nama,&; euparoria,& centaurea liue chi- ronio,& de lepto centaureo libadio, fel- le terrae,triorche medicinae. vt

De clymeno,& gentiana, & lylimachia , & parthenide,&artemilia,& ambrofia,& nym phaea,(3c heraclio, & euphorbia medicina.

VII

De plantagine, &buglolTa , & cynoglolTa, & buphthalmo, & Scythica, & hippice, & de ifchaemone,& de betonica,& Can- tabrica,& conliligihe,& hiberide,& che¬ lidonia , & canaria , & elaphobofco , & didamno , & ariftolochia,& quod eius deledatione aduclent pifccs, &ftatini capiantur, & medicinae contra ferpen- tium idus ex herbis quas liiperius no- minauit viii

C 3

C. Plinii Naturalis Hiftori^

De argemonia,& agarico,& echio, & hyo- fcyamo,& hierobotane,& blataria, & ie- inonia,&; cjuinquefolio,& dauco,& pcr- folata,& arcio,& cyclamino,& peuceda nOjOmnia ad ferpentium idus ix

DeebuIo,& uerbalco,&thelyphono.& c5 tra fcorpionu idus , &. rubetaru & canu morfus , & generaliter contra omne ue- nenum x

Remedia ad capitis uitia xr

De cetaureo,&chelidonia,& panacc,&hyo fcyamo,& euphorbio ad oculoru uitia xir De anagallide liue corchoro,& mandrago¬ ra flue circeio, & cicuta , & crethmoagrio, Sc molybdena, & capno, & acoro , & iride, cotyledone, aizoo,& andrachne,& erigero, Sc de ephemero,& delabro Veneris, & de ranunculo,ad oculorum, aurium , narium, dentium,onTque uitia medicinas xiii Summa medic]nas,& hifl:orice,& obferuatio nes Mccxcii. Ex authonbus. Sex.Gallico,PompeioLen2Eo,Sextio Nigro qui Grtecc fcriprit,Iulio BafTo qui item. An tonio Ca{lore,Corn.Celfb.

Externis

Theophrafl:o,Apollodoro,Democrito, Iu- ba, Orpheo, Pythagora, Magone, Menan- <iro,qui Biochrefta fcriplIt,Nicandro, Ho- mero,Hefiodo,Murso, Sophocle, Xantho, Anaxilao.

Medicis

Mnell;heo,Callimacho,Phania phyfico,Ti- mariflo,Simo,Hippocrate,Chryftp.Diocle, Ophione, Heraclide , Hicefio, Dionyfio, Apollodoro Cittienfe, Apollodoro Tarenti no,Praxagora,Piif]:onico,Medio, Dieuche, Cleophanto,Phiiiflione,Arclepiade, Crate- ua,Iolla,Erallil:rato,Diagora,Andrea,Mne- ficle,Epicharmo,Damione,Sofimene,The- opolemo,Metrodoro,Solone,Lyco,Qlym- piadeThebana,Phyllino, Petreio , Midio- ne,Glaucia,Xenocrate. ^

Ibro uigefimofexto cotinetur reliqua: per morboru genera medicinae , Sc de nouis morbis,& de lichene quid fit,& quando primum in Italia coeperint, & de carbunculo,elephantiafi,& colo i

Laus Hippocratis ii

De noua medicina*& ArcIepiadeMedico^& qua ratione uetere medicina mutauerit iii Irriflo magicae artis , & de lichene , ciufquc

remedio,& faucium iiii

Ad fl:rumas,&ad digitos,& ad pedus,& ad tufsim medicina: ' v

De uerbafco,& cacaiia uei tursilagine,& be chio,& raluia,ad tufsim vi

Ad lateris dolores & pedoris , & ad ortho- pnoeas,ad iocineris dolorem, cordis do- lori,puimoni,urina:,tufsi,pedori,hulceri bus,rcnibus,hcpaticis,ad uomitionem 3c llngultus,pleureticis,lateri vil

De omnibus uitiis uentris & remediis,&: eo rum que circa uel intra funt , & de aluo fil1:enda,uei foluenda viii

De pulegio & argemonc ix

De nymphaea , & abftinentia & appetentia Veneris,& de fatyrio erythraico,& cra- tegi,& fideriti x

Medicinae generales de pedibus, talis, articu iis,neruis,& remedia contra morbos qui cotu corpus occupat , & de merthryda, & uigiliis,paralyfi,& de febrib. frigidis, & febre iumentorum, & phreneticis , dC chamacada & aizoo,& igne facro xr Ad luxata membra,&; contra morbu regiu, & cotra furunculos,& fiftulas, & inflatio nes,&;ambuftionem,& contra alios mor bos,ad neruos,& fanguinem xir

De herba equifeto,nymphaea , peucedano, fid€rke,aiiifque pluribus ad fanguinem fidendum utilibus,&ftephanomeii &eri fithale,& contra uermes xiii

Ad hukcra & plagas,& ad uerrucas tollen- das,& de polycnemo xiiii

De pluribus experimentis ad mulieru me- ifcs,& uulu« morbos , & partus eiicien- dos & continendos , Sc cutis in facie ui- tia,& capillum tingendum & tolledum, & quadrupedum fcabiem xv

Summa medicina: & hiftoriaE,& obferuatio nesMCCxCii Exauthoribus M. Varrone, C. Valgio , Pompeio Len^o, Sextio Nigro,qui Grsecc fcripfit,Iulio Baf- fo,qui item, Antonio Caftore,Cor.Ceiro.

Externis.

Theophraflo, Apollodoro, Democrito,Iu- ba,Orphco,Pythagor3,Magone, Menadro qui Biochreda fcripfit,Nicandro,Homero, Hefiodo,MudEo,Sophocle, Xantho , Ana¬ xilao. Medicis

Mnedheo,Callimacho,Phaniaphyf.Tima- rido,Simo,Hippocrate , Chryfippo , Dio-

clc.

Liber P rimus.

cie,Ophion^iHeracIicIe^iccfio,Dionyfio, ApollodoroTarentino,Praxagora, Plifto- nico,Medio,Dieuche,Cleophato,Philiftio- nc, Afclepiadc, Crateua, lolia, Erafiftrato, Diagora, Andrea,Mnelicle,Epicharmo,Da mione,Theopolcmo, Metrodoro, Solone, Lyco,Thebana Olympiade, Phyllino,Pe- treio,Midione,Glaucia,Xenocrate.

Libro X X V 1 1 continentur reliqua her¬ barum genera i

De aconito, & panthera quas extinguitur aconito ii

Quod omnium creaturarum conditor Iit Deus III

De Aethiopide,& agerato,&: aloe, & alcea, & alypo,& airina,& androrace,&.andro- fasmo,&; ambrolla,& anoni,& anagyro, & anonymo iiii

Deaparine,& ardio,& afpleno, & afclepia- de, & aftere uel bubonio , & afcyro uel arcyroide,& aphace,& dealcibio,&. ale- So rolopho V

Dc alo VI

De alga,&: ad2ea,& de ampelo agria,& ab- finthio. 'Vii

& tragoni,& trago,& tragopogo & Ipo- dyli : & quod quidam morbi in quibuL- dam non funt^entibus xiii

Summa medicinas, & hiftorise , & obferua- tionesDCcii.

Ex authoribus

Pompeio Len^o,Sextio Nigro, qui Grasce fcripnt, Iulio Baflb, qui item, Antonio Ca- ftore,Cornelio Cellb.

Externis

Theophrafto , Apollodoro Cittienfe , De¬ mocrito, Ariftogitone, Orpheo, Pythago¬ ra, Magone,Menandro qui biochrefta fcri- plit,Nicandro.

Medicis

Mne{lheo,& casteris iifdem quibus in prio¬ re libro.

Libro XXVIII. continentur medicinte ex animalibus i

An lit in medendo aliqua uis uerborum:

oftenta & fanciri & depelli ii

Remedia ex homine contra Magos iii De quibufdam fortilegiis , & faliua homi¬ nis IIII

De obferuatione uidus v

De ballotedc botrye fruticola & brabyla & bryo, bupleuro & catanance, calla, & circeia,& cirho,& crategono, & theligo iio,& crocodilio & cynoforchi,& chry- Lolachano,&. cucubalo & conferua viii De cocco Gnidio,& dipfaco, & dryopteri, - &^ryophono,&elatine,& empctro liue calcifraga , & epipadi uel elleDorine', & epimedio, & enneaphyllo,& filice, & de femore bubulo, & galeopfide fiue ga- leobdGio,& glauce fiue eugalado ' ix De gkncio. Si glydlide , & gnaphalio fiue chamaszelo , & galedrago , & holco , & hyofiri, & hololteo,& hypophasfto x De hypoglofla & hypecoo,Id^a,ifopyro, iathyri,leontopetalo, lycopfide , & aliis quibufdam xi

De medio, & myofbta,& myagro, &natri- ce,&; othonne , & onofma, & onopordo & oryri,& oxye,&; batrachio, 6i polygo no & Ieucathemo,& phy teuma,& phyl- lo,etphelladrio & phalari,& polyrrhizo, & proferpinaca,& derachoma, & dere- feda,& ftcEchade xii

Derolano,&fmyrnio,& tclephio,& tricho mane dc thalietro & thlafpe & tragonia

De fternutamento & Venere,& cscteris re¬ mediis VI

De remediis muliebribus vii

Medicinas ex animalibus peregrinis, & ele- phanto,& leone,& de camelo,& hyaena, & crocodilo, & cham^leonte, & fcinco, & hippopotamo,& lyncibus viii Medicinae coes ex feris animalibus auteiuf- dem generis placidis,lad:is ufus,& obfer uationes,& de careis,butyro,& adipe ix Medicinae de apro,& capris,& equis feris,& remedia ex beftiis c5tra oes morbos x De remediis ad morborum multa genera ex animalibus xt

Ad faciei uitia , ceruicis & pedoris mor¬ bos XII

Ad ftomachi,lumborui& renum uitia xiii Ad aluum fifi:endam,coeliacos, & dyfente- ricos,inflationes alui,rupta, tenefmon & taenias,& colum xiiii

Ad ueficac cruciatus,& calculos,de genita- liu&fedisuitiis,&;inguinu remediis xv Ad pod^ras,morbum comitialem,fidera- tos,oflaque frada remedia xvi

Ad melancholicos , lethargicos , hydropi- cos,ignem facrum,& ad dolores neruo- C 4

C. Plinii Naturalis Hifloria:

rum remedia xvii Plauto,Ceiro,Sextio Nigro,qmGr2ecc feri

Ad fanguinem fiftendum, & cotra hulcera plit , Cxcilio Medico , Metello Scipione, & carcinomata,ad fcajjie remedia xviii Ouidio Poeta, Licinio Macro.

Ad muliebria mala medicinae xix Externis

Mira de animalibus xx Philopatore, Homero, Ariftotele, Orpheo

Summa medicinae , &hill:ori£e , & obferua- Democrito, Anaxilao. dones clxxxv Medicis

Exauthoribus

M- V arrone,L.Pifone, Fabiano, V erre, An¬ tiate, Verrio Flacco, Catone Cenforio, Ser- uio Sulpitio, Licinio Macro, Celfo, Maflu- rio,Sextio Nigro,qui Graece fcripfit,Bytho Dyrrhacheno , Ophilio Medico , Granio Medicou

Externis

Democrito,Apollonio,qui Myrlin,Mileto, Artemone,Sextilio Ant^o,Homero, Theo phrall:o,Lylimacho,Attalo,Xenocrate,Or- pheo qui Diophios, Archelao qui item,De- inetrio,Sotira,Laide,Elephantide,Salpe,0- lympiadeThebana,Diotimodolla,Midio- ne Smyrnaeo, Aefchine Medico,Hippocra- te, Ariil:otele,Metrodoro, Icacida Medico,

Heliodo,Dialcone, Caecilio Bione qui peri dynameon, Anaxilao,Iuba rege.

Libro XXIX continentur medicin^e ex animalibus

Botrye, Apollodoro, Archidemo, Anaxi- lao,Arifl:one, Xenocrate, Diodoro, Chry- fippo Philofopho, Horo, Nicandro, Apol¬ lonio Pitanico. ,

Libro XXX. continentur medicinje ex animalibus reliquae prioris libri De origine Magiese artis,quando & a qui¬ bus coeperit,& a quibus celebrata fuerit, & reliquae ex animalibus medicina i De Ipeciebus Magiae,NeroniTque & Mago¬ rum deteftatio ii

De talpis,& reliqua medicinse permorbos digefta: in animalibus , quorum genera placida funt aut fera iii

<^omodo commendetur os,& contra ma¬ culas faciei,& ad faucium uitia liii

Ad flrumas exhulceratas , ad humerorum & praecordiorum dolores v

De pulmonum uitiis , & iecoris , & langui- nis reiedionibus vi

De originemedicinae & quando primu cL - nice,& quado primum iatraleptice,& ac Chryfippo,&; Eraliftrato, & empirice, & Herophilo , & reliquis iliuftribus medi- cis,& quoties ratio medicinse mutata fit, & qui primus Romae rhedicus, & quan¬ do & quid de medicis antiqui Rcanani iudicauerint,& uitia medicinje i

De medicinis lanarum ii

De ouorum natura iii

Remedia de cane,& ex animalibus que pia eida non funt,fed fera, & ex uolucribus, & contra morfus phalangiorum 1 1 ii De feuo camelino,& cane rabido, & lacer- ta,& anieribus, & columbis, & muilclis remedia v

Ad alopecias tollendas,& ad pilos redden- dos,& ad lendes tollendos, & ad palpe¬ bras ad glaucomata, & ad oculos dc parotidas remedia vi

Summa medicinje 8c obleruationes dxxi Ex authoribus

Ad dyfentericos,&uetrismalaremedia vii Ad calculos,& ueficae dolores, teftiiimque & inguinum tumores,&; ad panos viii Ad po^gras,&; articulorum dolores ix Remedia aduerfus morbos toti corpori x Contra morbum regium,& phreneticos,& contra febres & hydropicos xi

Ad igne facru,adcarbunculos, furunculos, ambull:a,neruorumq; contradiones xii Ad (anguinem fiftcndum, & tumores uul- nerum , & hulcera, uulnera, & alia mala ex animalibus remedia xiii

Ad muliebria mala medenda,& conceptus maturandos xiiii

Promifeuar medicinse xv

De miraculis quarundam belliarum xvr Summa medicinse , & obferuationes odin- gentac liiii.

Ex authoribus

M.Varrone,Nigidio, M. Cicerone, Sextio Nigro qui Grarce fcripfit, Licinio Macro.

Externis

M,Varrone,L.Pifone, Verrio Flacco, An- Eudoxo, Ariftotele, Hermippo , Homero, tiate, Nigidio , Cafsio Hemina , Cicerone, Apione, Orpheo , Democrito , Anaxilao,

Medicis.

Liber Primus.

Medicis

Botrye,Horo,Apollodoro,Menandro, Ar¬ chimede , Ariftone, Xenocrate, Diodoro, Chryrippo,Nicandro, Apollonio Pitanjeo.

Libro XXXI continentur medicina: ex aquatilibus,&; aquarum mirabilia. Aquarum mirabilia i

De differentia aquarum,medicinis Sc obfer uationibus ccLxvi. ii

De qualitate aquarum infalubritate uel c5- moditate earum iii

Aquarum fubitb nafcentium aut delinen¬ tium ratio iiii

Obferuatio hilforica v

Ratio aquse ducendae, & quomodo medi¬ catis utendum,& quid proht nauigatio, & medicinae aquae marinae. vi

De generibus iMis & confeduris & medi- cinis,& obferuationibus vii

De fcombro pirce,& muria,& alece viii De natura4'alis,& eius medicinis ix

De nitri generibus, & confeduris, & medi- cinis,& obleruationibus x

De fpongiarum natura xi

Summa medicinae hilforiae , & obferuatio- nes nongentae uigintitres Ex aurhoribus

M. Varrone , Cafsio Parmenfe , Cicerone, Mu tiOjCornelio Celfo,T rogo,0 uidio,Po- lybio,Sornatio

Externis

Callimacho, Ctelia, Eudico, Theophrallo, Eudoxo, Theopompo,Polyclito,Iuba,Ly- co,Apione,Epigene,Pelope, Apelle, Demo critOjThrafyllo, Nicandro,Menandro Co¬ mico, Attalo, Sallullio Dionylio, Andrea, Nicerato,Hippocrate,Anaxilao.

Libro XXXII continentur reliqua medi¬ cinae ex aquatihbus.

.De echeneide pirce,d mirabili eius proprie tate, de torpedine , & marino lepore , & mirabilia rubri maris i

De ingeniis 6c raanfuetudine quorundam pifcium,& ubi ex manu edant,d ubi re- iponfa dantur ex pifcibus ii

De his , quibus in terris & in aquis uidus ell,& de cafloreis medicinae & obferua- tiones iii

De teftudine,& multorum pifcium medici- nae,& obferuationes iiii

De aquatilibus,quomodo remedia inmor-

bos digella funt, & primum cotra uene- na,& uenenata animalia v

De oilreis & purpuris, alga, & eoru reme¬ dia VI

Ad alopecias 6c capillos , & oculoru & au¬ rium & dentium,& faciei uitia vii Promifcuae medicina: viii

Ad iocineris uitia, laterumq;, ad flomachi, alui,& aliae promifcuae medicina ix Ad febres omnium generum,& contra di- uerlas infirmitates X

Animalium omnium in mari uiuentium c L x V I. genera efle xi

Summa medicinae & hillori^ & obferua- tione nongentaeuigintiodo Ex authoribus

Licinio Macro, Trebio Nigro , Sextio Ni¬ gro qui Grxtc fcripfit,Ouidio Poeta, Cal- fio Hemina,Meccenate,L. Atteio.

Externis

Iuba,Andrea,Salpe, Apione, Pelope, Apel¬ le Thafio,Thrafyllo,Nicandro.

Libro trigefimotertio continentur natu rae metallorum

Quae prima cdmendatio metallorum au- ri,& de origine anulorum aureorum, 8c modo auri apud antiquos, & equeftri ordine, & de iure anuloru aureorum i De decuriis iudicum,& quoties nomina equeftris ordinis immutata,& donis mi¬ litaribus, & quando primum corona au¬ rea II

De reliquo ufu auri in uiris & mulieribus, & de numo aureo, & quado primum li¬ gnatum eft «s,argentu, & aurum, & an- tequa lignaretur qui mos in are,& quae maxima pecunia primo cefu, & quoties & quibus teporibus authoritas auri lu Ratio naturalis auri inueniendi , & quando primum aurea fi:atua,d medicinae ex au¬ ro IIII

De chryfocolla, & medicinae ex chryfocol ia V I. & mirabilis natura eius glutinadis inter fe perficiendifque metallis v De argento , & argento uiuo , & ftibio fiue alabaftro, & Icoria argenti, & de Ipuma argenti vi

De minio , quantae authori tatis fuerit apud Romanos,& inuetione eius,& cinnabaris ratione in piduris,&medicinae':de generi bus minii,d ratione eius in piduris vii De

C. Plinii Naturalis Hiftoria

De hydrargyrOjde argento inaurando^de coticulis in argenti generibus , & expe¬ rimentis VIII

De lpecuiis,&; Aegyptio argento ix De immodica pecunia , & quorum maxi- injeopes fucrint,&; quando primum po¬ pulus Romanus ftipena Iparferit X De luxuria , & frugalitate in ualis , & ledis argenteis^quando lances immodicae fa- dx XI

De ftatuis argenteis,& caelatura argenti, & cteteris quibufdam xil

De file^d C2eruleo,& nefl:oriano,& ccelo, & quod non omni anno £equaliter fpecies uendantur xiii

Summa medicin2e,& hiftorije, & obferua- tiones mille ducentse quindecim.

Ex authoribus

L.Pilbne, Antiate, Verrio, M.Varrone,Cor nelio Nepote, Meiraia,RufFo,Marro Poeta, Butho, Iulio BalTo qui de medicinis Graece fcripfit;Sextio Nigro qui ite,Fabio V eftale.

Externis

Democrito, Metrodoro Scepllo,Mensch- mo qui de toreutice fcnplit,Xenocrate qui item, Antigono qui item,Heliodoro qui de Athenienfium anathematis,Palitele qui ad¬ mirabilia opera rcripllt,Nymphodoro, Ti¬ maeo qui de medicina metallica fcripfit, lolia, Apollodoro, Andrea,Heraclide, Dia¬ gora Botryenfe,Archimede,Dionyfio,Ari ilogene, Democrito, Mneficle, Attalo Me- dico,XenoCrate Zenonis,Theomnello.

Libro trigelimoquarto cdtinentur teris metalla,& ferri,& plubi, & ftanni i Genera teris , quae Corinthia , quae Deliaca, quae Aeginetica ii

De candelabris,& temploru ornametis iii Quando primum fimulachrum Romte fa- dum, & de origine ftatuaru , & honore ftatuarum,&: generibus, & figuris iiii

De ftatuis togatis,& quibufdam aliis,& qui bus primum in columna , & quando ro- ftra,& quando primum publice, & qute primum ftatuae Rom« v

De ftatuis fine tunicis , & quibufdam aliis, dc qute prima Romae ftatua equeftris , & quado omnes ftatute pnuatim & publice fublatae,& quibus Romte mulieribus , & quteprimte ab exteris publice pofitte vr De antiquis ftatuariis , & pretiis fignorum

immodicis,& colofifis in urbe celeberri¬ mis vii

Nobilitates ex aere operum & artificum

CCCLXVI. VIII

DiflFerentite teris & mixturte, & de feruan- do tere ix

De cadmiamedicinte x

De fcoria,&: flore & fquama teris,& ftomo mate,& terugine,& hieracio xi

De fcolecia, & chalciti, & mify, & fory,& chalcantho xii

De pompholyge^d: fpodio,& antifpodio, & diphyge,& triente Seruilio xiii De ferro, & ferreis metallis , & difl-erentite ferri xiiii

De temperatura ferri,& medicinte ex ferro & terugine,& rubigine, & fquama ferri, & hygremplaftro xv

De plumbi metallis, & albo plumbo,& ni¬ gro XVI

De ftanno,& plumbo argetario,&; quibuf¬ dam aliis XVII

Medicinte de plumbo,& fcoria plumbi,de molybdena fiue galena, de pfimmythio & fandaracha xviir

Summa res & hiftorite , & ob.feruationcs D c c c X V.

Ex authoribus

L.Pifone , Antiate , Verrio , M. Varrone, Meffala, Ruffo, Marfo Poeta, Butho, Iulio Baflo qui de medicina Grtece fcripfit, Sex¬ tio Nigro qui item,Fabio Veftale.

Externis

Democrito, Metrodoro Scepfio, Mentech- mo qui de toreutice fcripfit , Xenocrate qui item , Antigono qui item , Duride qui item,Heliodoro qui Athenienfium anathe¬ mata fcripfit, Nymphodoro, Andrea, He¬ raclide, Diagora Botryenfe, lolia, Apollo¬ doro, Archimede , Dionyfio, Ariftogene, Diomede, Mneficle , Xenocrate Zenonis, Theomnefto.

Libro tricefimoquinto continetur ho¬ nos pidurtc

Honos pidurte t

Honos imaginum ii

Quando primum clypei imaginum publi¬ ce , & quando in domibus pofiti , & de pidurte initiis,& monochromato,& pri¬ mis pidoribus , & antiquitate pidorum in Italia iii

De

Liber Primus.

De pidoribus Romanis , & quando pri- miim dignitas pidurse , & qui uidorias fuas pidura propofuerunt , & quando externis piduris dignitas Romie im R.atio pingendijde pigmentis v

De coloribus natiuis 6c faditiis vi

Qui colores udo noi»inducantur, & qui¬ bus coloribus antiqui pinxerrit,& quan¬ do primum gladiatorum pugnae propo- fitae lunt vii

De xtate pidura?, operum & artificum in- diCatura,nobilitates cccv. viir

Primum pidurge certame, & qui primi pe¬ nicillo pinxerunt ix

De auibus per piduram deceptis , Sc quid difficillimum in pidura x

De auiura cantu compercendo,& quis en- cauffo & penicillo primus lacunaria 6c cameras pinxerit,lparfimque pretia mi¬ rabilia pidurarum xi

Piaffices primi inuentores,de fimulacris & uafis fidilibus,& pretio eorum xii Terra? uarietates,& de puluere Puteolano, Sc aliis terra: generibus, quje in lapidem uertuntur xiii

De parietibus fornaceis 6c lateritiis , Sc eo¬ rum ratione xnii

De fulphure, & alumine , & generibus eo¬ rum & medicina xv

De terra Samia,& Eretria, & Chia, 6c Sele- nufia,pigniti,& ampeliti medicina? xvi Cret^ genera ad ueffiu urus,Cimolia,Sar- da,V mbrica,raxum,argentaria xvii Qui,& quorum liberti prjepofiti xviii De terra ex Galatha, & terra Clupea, terra Balearica, terra Ebufitana xix

Summa medicina, Sc hifforiie, & obferua- tiones dcccclvi.

Ex authoribus

Meffala oratore , Meffala Tene , Feneftclia, Attico, Verrio,M. Varrone, Cornelio Ne¬ pote, Decio Eculeone , Mutiano , Meliffo, Vitruuio, Caffio Seuero , Longulano , Fa¬ bio Veftale qui de pidura fcripfit.

Externis

Pafitele, Apelle, Melanthio, Afclepiodoro, Euphranore, Parafio,Heliodoro , qui ana¬ themata fcripfit Athenis.Metrodoro qui de architedonice fcripfit, Democrito, Theo- phrafto , Apione Grammatico qui de me¬ tallica medicina fcripfit , Nymphodoro,

Andrea,Hei'aciide,Iolla,Apoliodoro,Dia- gora Botryenle,Archidemo,Dionyfio, Arifi:ogene,Demane , Mneficie , Xeno¬ crate Zenonis,Theomneff o Ibro trigefimofexto continenturnatu- rie lapidu & luxuria marmorum I Quis primus marmor in publicis operibus offenderit ir

Quis primus peregrino marmore colum¬ nas habuerit Romie iii

Qui primum laudati marmore fcalpendo, & quibus temporibus iiir

Nobilitates operum Sc artificum in mar¬ more Cxxvi de marmore Pario,& Mau- foleo V

Quando primum marmorum in atdificiis ufus , & quis primus Romx cruffauerit parietes,& quibus tetatibus qujcq; mar¬ mora in ufum uenerint, Sc quis primus marmora fecuerit.dc ratio fecandi:deha rena vr

De Naxio , Sc Armenio , & de generibus marmorum vil

De alabaffrite Sc Lygdino , Sc Alabandico

VIII

De obelifcoThebaico, Alexandrino,& de illo qui eff in Circo magno ix

De illo, qui eff in campo Martio pro gno¬ mone X

De tertio obelilco Rom^ in Vaticano xi De pyramidibus Aegyptiis &fphinge xir De labyrinthis, Aegyptio,Lemnio , & Ita¬ lico XIII

De penfili horto Sc oppido,& templo Dia- nx Ephefise xmi

De delubro' Cyzici , Sc lapide fugitiuo , Sc de echo fepties refonatc,& sedificio fine clauo,& mirabilia atdificioru Romse xv De magnetis generibus,& medicinis xvi De lapidibus , qui cito abfumunt corpora in eis condita,&; de his qui diu feruat,& de Alsio lapide,& medicinis eius xvir De ebore fofsili,&: lapidibus offeis, Sc pal- matis,& aliorum generibus xviii De corallio,uel pyrite,& medicinis eius,& offracite, de amiatolapide,& medicinis eius,de melitite lapide,& uiribus eius,de gagate lapide Sc medicinis eius,de fpon giis Sc Phrygio lapide, & natura eius xix De h£cmatite,<S( quinquegeneribus eius,& fchiffo XX

De

C. Plinii Naturalis Hiftoris Liber Primus.

Dcquatuor generibus aetitis,& calamo, & Samio,& Arabo,& pumicibus xxi De lapidibus mortariorum medicinalium, & mollibus lapidibus , 8c (peculari lapi- de,& filicibus, & phengite,& cotibus,& reliquis ad ftruduram lapidibus, igni 8c tempeftatibus refiftentibus xxii

De cifternis,& calce, & harenje generibus, & miftura calcis & haren2c,& uitiis ftru- dura?,& tedoriis & columnis xxiir De medicinis calcis , & maltha , & gypfo

XXIIII

De pauimentis, 3c quado primum Romar, & fubdialibus pauimentis , & Gra^cani- cis,& quando primum camerae xxv De origine uitri, dc ratione faciendi , & de obfidiano uitro, & generibus multifor¬ mibus uitri XXVI

Igniu miracula,medicinJE, prodigia xxvii Summa medicinae, & hiftoriae, & obferua- tiones Dxxiii.

Ex autboribus

M. Varrone, Cjelio, Galba, C.Idio, Mutia- no,Nepote Cornelio,L.Pirone,Tuberone, Seneca,Fabio Veflale, Annio Foeciale, Fa- biano,Catone Cenlbrio,Vitruuio.

Externis

Theophrafto,Praxitele, luba rege, Nican- dro,Sotaco,Sudine, Alexandro Polyhifto- re, Apione, Pliftonico, Duride, Herodoto, Euhemero, Ariftagora, Diony (io, Artemi¬ doro, Bucorida, Antifthene , Democrito, Demotele,Lycea.

Ibro XXXVII. continetur origo gem¬ marum.

De gemma Polycratis tyranni , & Pyrrhi regis,& qui fculptores optimi, & nobili¬ tates artificum,& quis primus dadylio- thecam Romje habuit i

De gemmis tranflatis in triumpho Pom¬ peii , & natura cryftalli & medicinis , & luxuria circa eam , & quando primum

inuenta myrrhina , & luxuria circa ea, & natura myrrhinorum, 8c qu ementiti funt aufhores de fuccino ii

De ortu,& medicinis,& generibus,& luxu¬ ria fuccinorum,& lyncurio, & medici¬ nae. III

De adamantis generibus, & medicinis , & margaritis iiii

De fmaragdi generibus,& gemmis uiridi- bus translucidis V

De opali generibus,&; uitiis,& experimen- tis,& uariis gemmis vi

De generibus carbunculorum, & uitiis, & experimentis,& gemis ardentibus ^ii De generibus topazii,& callaide, & de ge¬ mis uiridibus non translucei! tibus viii De iafpidum generibus ix

De quibufdam gemmis per alphabeti or¬ dinem X

De gemmis,quje a membris hominum co- gnominantur,& quje ab animalibus , & de his, qua: a cjeteris rebus xi

De gemmis narcentibus,&faditiis,&: ligu¬ ris gemmarum xii

De ratione probandarum gemmarii xiii Summa res Sl hidoriae , & obferuationes M c c c.

Ex authoribus

M. Varrone , Adis triumphorum, Mecoe- nate,Iaccho,Cornelio Boccho.

Externis

luba rege , Xenocrate Zenonis , Sudine* Aefchylo,Philoxeno,Euripide, Nicandro, Satyro,Theophra(lo, Carete, Philomene, Democrate, Xenotimo, Metrodoro,Sota- co,Pythea, Timaeo Siculo, Nicea, Theo- chre(io,Araruba,Mnarea,Theomene,Cte- (ia, Mithridate, Sophocle, Archelao rege, Calliftrato, Democrito, Ifmenia, Olympi¬ co, Alexandro Pplyhi(lore,Apione,Horo, Zoroa(l:re,Zadalia.

Finis libri primi.

C.PLIN

I

c. P L I N I I

SECVNDI NATVRALIS

HISTORIAE LIBER

SECVNDVS.

An finitus Jitmundus,(^ anioiits, cap. r.

j V N D V M, t & hoc,quod nomine alio cselum appellare libuit, cuius circunflexu teguntur eunda , numen elTe credi par eft, aeternum, immenfum,neq; genitu , neque interiturum unquam. Huius extera indagare,nec intereft hominum, nec capit huma¬ na: c5icdura mentis.Sacer e£l,a:ternus,immenrus, totus in toto, imb ucrbipfe totum:finitus, & infinito fimilis : omnium rerum certus, & fimilis incerto ; extra,intra , eunda complexus in fe, idemque rerym naturae opus , & rerum ipfa natura. Furor cll:, menfuram eius animo quofdam agitalTe , atque prodere aufos: alios rurfus occafione hinc rumpta,aut his dafa,innumerabiles tradidilfe mundos , ut to¬ tidem rerum naturas credi oporteret:aut, fi una omnes incubaret , totidem tamen Soles, totidemq; Lunas,& caetera etia in uno & immenra,& innumerabilia fidera : quafi non ea¬ dem iqujeftion e femper in termino cogitationis occurfura, defiderio finis alicuius :aut,fi haec infinitas natura omnium artifici pofsit afsignari , non illud idem in uno facilius fit in- telligijtanto prsefertim opere.Furcr eft,profedo furor,egredi ex eo : & tanquam interna cius eunda plane iam fint nota,ita ferutari extera: quafi uerb menfuram ullius rei pofsit agere,qui fui ncfciAt:aut mens hominis uidere,quae mundus ipfe non capiat.

Deforma eius, CAP. II.

Ormam eius in fpeciem orbis abfoluti globatam elTe, nomen in primis & confenfus in eo mortalium,orbeni appellantium, fed& argumenta rerum docent : non folum quia talis figura omnibus fui partibus uergitin fefejac fibi ipla toleranda eft,fcque inclu¬ dit 8i continet,nu!larum egens compaginum,nec finem aut initium ullis fui partibus fen- tiens,nec quia ad motum, t quo fubinde uerti debeat (ut mox apparebit) talis aptifsima cfl::fed oculorum quoque probatione, quod conuexus mediufque quacunque cernatur, quum id accidere in alia non pofsit figura,

Detnotueius. cap. iii.

T T Anc ergo formam eius artemo & irrequieto ambitu inenarrabili celeritate , uigin- JT 1 tiquatuor horarum fpatio circumagi , Solis exortus & occafus haud dubium reli¬ quare. An fit immenfus,&; ideo fenfum aurium facile excedens , tanta: molis rotatse uer- tigine afsidua fonitus, non equidem facile dixerim, non hercle magis,quara circumado- rum fimul tinnitus fiderum , fuofque uoluentium orbes : an dulci quidem & incredibili fuauitate concentus , nobis qui intus agimus , iuxta diebus nodibufque tacitus labi tur mundus. Efle innumeras ei effigies animalium rerumque eundarum imprefras,nec(utin uolucrum notamus oui$}l^uitate continua lubricum corpus, quod clarifsimi authores dixere t tenerum,argumentis indicatur , quoniam inde deciduis rerum omnium femi- nibus,innumer2e,in mari pr^cipyp,ac plerunque confufis monflrificse gignantur pffigies. Praeterea uifus probatione,alibi plauilri,alibi urfi,tauri alibi,alibi litera: figura, candidio- ^ re medio fuper uerticem circulo.

tAlias Jte, Vhoc^quoi cunque c£* Ium appelltf re libuit.

fquo fub^ inde uerti mox appare bit.

't rerum ar* gmentis in dicatur.

t Solis cur=i fui cogrues.

finfuo^Ufi g«e confiHe re.

tFehnfi^^ nm in latio dicii- tisn eji ad eeim

rittm,crara JyUice ¥ory= tm^ Ex(iui VjSr

C. Plinii Naturalis Hiftoria.

Cur mundus dicatur. C a p. 1 1 1 1.

E Quidem & confenili gentium moujeor. Nam quemxcVj/ Gratd nomine ornamenti appeiiauerunt,eum nos aperfeda abfolutaque elegantia, mundum, Ccelum quidem haud dubie cxiati argumento diximus,ut interpretatur M. Varro. Adiuuat rerum ordo, defcripto cii*cuio,qui lignifer uocatur,in duodecim animalium effigies:& per illas t Solis curfuSjCongruens tot fecuiis,ratio.

De qitatuor elementis. CAP. v

NEc de elementis uideo dubitari, quatuor ea elTe. Ignium fummum : inde tot ftella- rum collucentium illos oculos.Proximum IpiritUs, quem Gra:ci noftrique eodem uocabulo aera appellant. Vitalem hunc , per eunda rerum meabilem, totoque confer- tumrhuius ui rulpenfam , cum quarto aquarum elemento, librari medio fpatio tellurem. Ita mutuo complexu diuerlitatis elBci nexum , & leuia ponderibus inhiberi , quo minus euolentxontraque grauia,ne ruant , fulpendi leuibusin fublime tendentibus. Sic pari in diuerfa nifu,t ui fua quaeque confiftere, irrequieto mundi iplius conftrida circuitu : quo femper in fe currente , imam atque mediam in toto elTe terram,eandc'mque uniuerfi car¬ dine flare pendentem,librantera per qute pendeatrita folam immobilem circa eam uolu- bili uaiuerfitate,eandem ex omnibus nedi,eidcmque omnia inniti.

De feptanpUnetis. cap. vi.

INterhanc c2elumque,eoaem fpiritupendet,certis difereta rpatiis,feptemfidera,qu2e ab incelTu uocamus errantia, quum errent nulla minus illis : eorum medius Sol fertur am- piifsima magnitudine ac potellatemectemporu modo terrarumq;,fed fideru etiam ipfo- rum cicliq; redor.Hunc mundi effe totius animu,ac planius mentcm^hunc principale na¬ turae regimen, ac numen credere decet opera eius ^uimantes.Hic lucem rebus miniflrat, aufertq; tenebrasdiic reliqua iidera occuItat,hic uices temporu, annumque femper rena- fcenrem ex ufu natura teperat:hic cx\i triflitiam dircutit,atque etiam humani nubila ani¬ mi ferenatihic fuum lumen ccetens quoq; flderibus foenerat,prajclarus,cximius,omniain- tuens,omnia etiam exaudiensmt principi literarum Homero placuifTe in uno eo uideo. De Dea.

CAP. VII

QVapropter effigiem Dei , formamejue querere imbecillitatis humanar reor, Quif- quis efl Deus ( ii modo efl alius ) & quacunque in parte , totus efl fenfus , totus ui- fus,totusauditus,totusanim2e,totusanimi, totus fui. Innumeros quidem cre- dere,atque etiam ex uirtutibus uitiifquehominum,utpudicitiam,concordiam, mentem, lpem,honorem,ciementiam,fidem,aut (ut Democrito placuit) duos omnino , Poenam & l^ncfkium, maiorem ad focordiam accedit. Fragilis &. laboriofa mortalitas in partes ifla digelsit,infirmitatis fua: memor , ut portionibus quifque coleret, quo maxime indigeret. Itaque nomina alia aliis gentibus , & numina iniifdem innumerabilia reperimus , inferis quoque in genera defcriptis,morbifque & multis etiam peffibus,dum effe placatas trepi¬ do metu cupimusd deoque etiam publice t Febri fanum in Palatio dicatum ed, Orbonae ad a:dem Larium ara, & Malie Fortune Exquiliis. Quamobrem maior cselitum populus etiam quam hominum intelligi potefl, cum flnguli quoque ex femetiplis totidem Deos q.o faciant, lunones Geniolque adoptando fibi.Gentes uero quafdam animalia etiam , aliqua & obfcoena,pro diis habent,ac multa diftu magis pudenda,per foetidos cibos,&: alia fimi- lia iurantes. Matrimonia quidem inter Deos credi , tantdque xuo ex his neminem nafei,

&; alios effe grandaeuos femperque canos , alios iuiienes atque pueros, atricoiores,ali- geros,ciaudos,ouo aeditos ,& alternis diebus uiuentes morientcfque, puerilium prope deliramentorum eft. Sed fuper omnem impudentiam , adulteria inter ipfos fingi , mox iurgia &.odia , atque etiam furtorum effe & fcelerum numina. Deus efl: mortali iuuare mortalem , & haec ad aeternam gloriam uia. Hac proceres iere Romani : hac nunc car- lefli paffu cum liberis fuis uadit maximus omnis ^ui redor Velpafianus Auguflus , fef- fis rebus fubucniens. Hic eft uetuftifsimus referendi benemerentibus gratiam mos,

Ut tales numinibus adferibantur. Quippe & omnium aliorum nomina Deorum,

&qux

Liber Secundus. 3

& qu^ fupra retuli,fl<ierum,ex hominum nata funt meritis. loucm quidem aut Mercu- rium^alitcrue alios inter fe uocari, t & elTe cjeleftem nomenclaturam,quis non interpre¬ tatione natura: fateatur.? Irridendum uerb^agere curam rerum humanarum,illud quic- quid eft fummum. An ne tam trilli atque multiplici miniflerio non pollui credamus du- bitemufue?Vix prope efl: iudicare,utrum magis conducat generi humano,quando aliis nullus ell: deorum refpedus,aliis pudendus. Externis famulantur facris, ac digitis deos geflant, & monftra quoque colunt: damnant, & excogitant cibos:imperia dira in ipfos, ne fomno quidem quieto,irrogant. Non matrimonia , non liberos , non denique quic-- quam aliud,nill iubentibus facris deligunt. Alii in ipfo Capitolio fallunt,ac fulminantem

1 o peierant Iouem:& hos iuuant fcelera,illos facra fua pcenis agunt.Inuenit tamen inter has

utrafque fententias medium fibi ipfa mortalitas numen, quo minus etiam plana de Dep coniedatio eflet. Toto quippe mundo,& locis omnibus, pmnibiifq; horis,omnium uo- cibus Fortuna fola inuocatur:una nominatur,una accufatur,una agitur rea, una cogita¬ tur, fola laudatur, fola arguitur, & cum conuiciis colitur, uolubilis, a plerilque uerb & c^ca etiam exilT:imata,uaga,inconll:ans,incerta,uaria, indignorum fautrix. Huic omnia expenla,huic omnia feruntur accepta:^; in tota ratione mortalium , fola utranque pagi-* nam facit. Adeoque obnoxite fumus fortis,ut fors ipfa pro Deo ht, qua Deus probatur incertus. Pars alia & hanc pellit, aftroque fuo euentus afsignat , & nafcen di legibus: fe- melque in omnes futuros unquam Deo decretum, in reliquum uerb otium datum. Se-

2 o dere coepit fententia ha:c,paritcrq; & eruditum uulgus,& rude in eam curfu uadit.Ecce

fulgurum monitus,oraculorum pr£Efcita, arufpicum praedida, atq; etiam* parua didu in auguriis dernutamenta,& ofFenhones pedum.Diuus Auguftus Iceuum prodidit fibi cal¬ ceum pr^epoftere indudum,quo die feditione militari prope afdidus eft. Qu^e fngula improuidam mortalitatem inuoluunt,folum ut inter ifla certu fit,nihii elTe certi, nec mi- ferius quicquam hom]ne,aut fuperbius.Cieteris quippe animantium fola uidus cura ed, inquolponte naturae benignitas lufficit:uno quidem uelpraeferendo eundis bonis,qubd de gloria,de pecunia, ambitione, fup erque de morte non cogitant. Veriim in his Deo? agere curam rerum humanarum credi, ex ufu uitx edpoenafq; maleficiis aliquando fe- ras,occupato Deo in tanta mole, nunquam autem irritas efie. Nec ideo proximu illi ge- nitum hominem,ut uilitate iuxta belluas eflet.Imperfedae uerb in homine naturte praecL pua folatia,ne Deum quidem pofle omnia.Nanq; nec fibi potell: mortem confeifeere, fi uelit,quod homini dedit optimum in tantis uita: poenis:nec mortales arternitate donare, aut reuocare dcfundos:nec facere,ut qui uixit,non uixerinqui honores gefiit, non gef- ferit:nuliumque habere in prteterita ius,pr*SEterquam obliuionis;atque (ut facetis quoque argumentis focietas h2ec cum Deo copuletur) ut bis dena,uiginti non fint,ac multa fimi- iiter efficere non poffe:per quje declaratur haud dubie naturce potentia, idque effe quod Deum uocamus. In hzec diuertiffe non fuerit alienum, uulgata propter aniduam quar- ftionem de Deo.

De tutturd fiderunt errrntium,^ eorum amhiiu. c A p. v i i i.

40 T _ T Inc redeamus ad reliqua naturte. Sidera, qua: affixa diximus mundo, non illa, ut

1 1 exiftimat uulgus,fingulis attributa nobis, &. clara diuitibus,minora pauperibus,ob- fcura defedis,ac pro forte cuiufq; lucentia,adnumerata mortalibus:nec cuni fuo qu^q; homine orta moriuntur,nec aliquem extingui decidua fignificat. Non tanta ctelo focie¬ tas nobifeum eft, ut noftro fato mortalis fit ille quoq; fiderum fulgor.Illa nimio alimen¬ to tradi humoris igneam uim abundantia reddunt , ciim decidere creduntur , ut apud nos quoq; id luminibus accenfis liquore olei notamus accidere. Carteriim arterna eft; ca:^ leftibusnatura,intexentibus mundum,intextuque concretis : potentia autem ad terrarn magnopere eorum pertinens,qute propter effedus claritatcmque & magnitudinem, in tanta fubtilitate nofei potuerunt , ficut fuo demonftrabimus loco. Circulorum quoque ctrli ratio in terrte mentione aptius dicetur, quando ad eam tota pertinet. Signiferi mo¬ do inuentionibus non dilatis. Obliquitatem eius intellexiffe , hoc eft , rerum fores ape-

a 2

fer effe cxkiiis no^ menclatu = r£,qu^ non interpretas tionem na =s turtefateas turi

4 C. Plinii Naturalis Hifloria:

ruiffe, Anaximander Milefius traditur primus Olympiade quint^uagefima o^laua.Signa deinde in eo Cleoftratus, & prima Arietis ac Sagittarii. Spharram ipfam ante multo Atlas.Nunc relido mundi ipfius corpore,reliqua inter cselum terrafc]; tradentur. Sum¬ mum elTe,quod uocant Saturni lidus,ide6q; minimum uidcn,& maximo ambire circu- lo,ac trigelimo anno ad breuifsima fedis (ux principia regredi certum eft.Omnium au¬ tem errantium Tiderum meatus,inteVq; ea Solis & Luna:, contrarium mundo agere cur- fum,id e{l:,laEuum,illo femper in dexteram praecipiti.Et quanuis affidua conuerfione im- menfe celeritatis attollantur ab eo , rapiantiirque in occafum , aduerfo tamen ire motu per fuos queeq; paffustita fieri, ne conuolutus aer,eandem in partem, arterna mundi uer- t funddtm tigine , ignauo globo torpeat,fed t findatur aduerfo fiderum uerbere difcretus & dige- i o t multoque ftus.Saturni autem fidus gelida ac rigentis efie natur2e,t multoque ex eo inferiorem lo- uis circulum,& ideo motu celeriori duodenis circumagi annis.Tertiu Martis,quod qui¬ dam Herculis uocant,ignei,ardentis a Solis uicinitate,binis tere annis conuerti.Ideoque huius ardore nimio,& rigore Saturni ,intcriedum ambobus,ex utroq; temperari louem, falutaremq; fieri.Deinde Solis meatum efie partium quidem trecentarum fexaginta;fed ut ohferuatio umbrarum eius redeat ad notas,quinos annis dies adiici, fupcrq; quartam partem diei.Quam ob caufam quinto anno unus intercalaris dies additur,ut temporum ratio Solis itineri congruat. Infra Solem ambit ingens fidus appellatum V eneris,alterno meatu uagum,iplifq; cognominibus temulum Solis ac Lunte.Prteueniens quippe & ante matutinum exoriens,Luciferi nomen accipit, ut Sol alter,diem maturans:contra ab oc- 20 cafu refulgens nuncupatur Vefper,ut prorogans iucem,uicemq; Lunte reddens.Quam naturam eius Pythagoras Samius primus deprtehendit, Olympiade circiter quadrage- fima fecunda,qui fuit urbis Roms annus centefimus quadragefimus fecundus.Iam ma¬ gnitudine extra eunda alia fidera eft: clari tatis quidem tant£e,ut unius huius ftellte radiis umbrae reddantur.ltaque & in magno nominum ambitu eft. Alii enim Iunonis,alii enim Ifidis,alii Matris Deum appellauere.Huius natura eunda generantur in terris. Nanq; in alterutro exortu genitali rore conlpergens , non terrae modo conceptus implet , ueriim animantium quoq; omnium ftimulat. Signiferi autem ambitum peragit trecenis & duo¬ dequinquagenis diebus,ab Sole nunquam abfiftens partibus fex atque quadraginta lon- gius,ut Timaeo placet.Simili ratione,fed nequaquam magnitudine aut ui,proximiim illi Mercurii fidus,a quibufdam appellatum Apollinis, inferiore circulo fertur nouem die¬ bus ocyore ambitu,modb ante Solis exortum,modb poft occafum fplendens,nunquam ab eo uiginti tribus partibus remotior , ut hic idem & Sofigenes docent. Ideo & pecu¬ liaris horum fiderum ratio eft, neque communis cum fupradidis. Nan^ue ea & quarta parte caeli a Sole abelfe, & tertia, & aduerfa Soli faepe cernuntur,maiorcfq; alios habent eunda plenae conuerfionis ambitus,in magni anni ratione dicendos.

De Lutue natura. C A p. i x.'

SEd omnium admirationem uincit nouififimum fidus,terrifque faniiliariirimum,^ in tenebrarum remediu ab natura repertum. Lunae. Multiformi h^c ambage torfinn- genia contemplantium,^ proximum ignorari maxime fidus indignantiu,crefcens fem- per aut lenefcens.Et modb curuata in cornua,modb aaqua portione diuifa,modb finua- ta in orbem,maculofa,eadcmq; fubitb praenitens,immenfa orbe pleno,ac repente nulla: ali^s pernox,alias fera,&. parte diei Solis lucem adiuuans : deficiens, & in detedu tamen confpicua-.t qu^ menfis exitu latet,cum laborare non creditur. lam uerb humilis & ex- celfa,& ne id quidem uno modo, fed alias admota caelo , ali^s contigua montibustnunc in Aquilonem elata,nunc in Auftros deieda:quae fingula in ea depraenendit hominu pri¬ mus Endymion , & ob id amore eius captus fama traditur. Non fumus profedb grati erga eos, qui labore curaque lucem nobis aperuere in hac luceimiraque humani ingenii pefte,fanguinem & c^des condere Annalibus iuuat, ut fcelera hominu nofcantur mun¬ di ipfius ignaris.Proxima ergo cardini,idebque minimo ambitu,uicenis diebus feptenif- yo que & tertia diei parte peragit Ipatia eadem,quae Saturni fidus altiftimum triginta (ut di-

dum

Liber Secundus.

r

m eft) annis. Deinde morata in coitu Solis biduo , cum tardilTimc , c tricelima luce rurfus ad eafdem uices exit:haud fcio an omnium,t]U2e in c^lo pernofci potuerunt^ma- giftra. In duodecim menfium fpatia oportere diuidi annum : quando ipla toties Solem redeuntem ad principia, confequitur. Solis fulgore eam,ut reliqua fidera,tegi,Siquidern in totum mutuata ab eo luce fulgere, qualem in reperculTu aqux uolitare conlpicimus. Ideo molliore & imperfeda ui foluere tantum humorem,atque etiam augere,quem So¬ lis radii abfumant. Ideo & inaequali lumine alpici ; quia ex aduerfo demum piena,reli- quis diebus tantum ex fe terris oftendat, quantum ex Sole ipla concipiat. In coitu qui¬ dem non cerni, quoniam hauftum omnem lucis auerfa illo regerat, unde acceperit. Si- lo dera uerb haud dubie humore terreno pafci, quia orbe dimidio nonnunquam maculo- fa cernatur,fcilicet nondum fuppetente ad hauriendum ultra iufta ui. Maculas enim non aliud eire,quam terrae raptas cum humore fordes.

De defcBuSolis q;’ denoBe. c A P. x.

DEfedus autem fuos & Solis , rem in tota contemplatione naturae maxime miram, & ollento fimilem , eorum magnitudinum umbraeque indices exiftere.. Quippe manifeftum eft,Solem interuentu Lunae ocGultari,Lunamq; terrae obiedu, ac uices red- di,eofdem Solis radios Luna interpofitu fuo auferente terr^, terraque Lun«. Hac fub- eunte repentinas obduci tenebras, rurfumque illius umbra fidus hebetari. Neque aliud elTe nodem, quam terrae umbram. Figuram autem umbrae limilem metae ac turbini in- 20 uerfo, quando mucrone tantum ingruat,neq; Lunae excedat altitudinem, quoniam nul¬ lum aliud lidus eodem modo obfcuretur , & talis figura femper in mucronem deficiat. Spatio quidem confumi umbras,indicio funt uolucrum praealti uolatus.Ergo confiniuni illis eil: aeris terminus,initiumque aetheris. Supra Lunam pura omnia, ac diuturnae lucis plena. A nobis autem per nodem cernuntur fidera,ut reliqua lumina c tenebris. Et pro¬ pter has caufas nodiurno tempore deficit Luna. Stati autem atque menftrui non funt utrique defedius, propter obliquitatem Signiferi , Lunaeque multiuagos (ut didum efi) flexus,non femper in fcrupulis partium congruente fiderum motu.

De Jiderum magnitudine. c a P. x i.

HAec ratio mortales animos fubducit in caelum:ac uelut inde cotemplantibus,trium maximarum rerum naturae partium magnitudine detegit. Non poflet quippe to^ tus Sol adimi terris intercedente Luna,fi terra maior elTet quam Luna. Certior ex utra^ que ualbtas Solis aperitur , ut non fit necelTe amplitudinem eius oculorum argumentis atque coniedura animi fcrutariiimmenlum efife : qui arborum in limitibus porredarum in quotlibet pafluum millia umbras paribus iaciat interuallis , tanquam toto fpatio me¬ dius. Et quia per aequinodiu omnibus in meridiana plaga habitantibus, fimul fiat a uer- tice : item quia circa folftitialem circulum habitantium meridie ad feptentrione umbr^ cadant, ortu uerb ad occafum. Quae fieri nullo modo poiren€,nifi multb , quam terra, maior effet. Et qubd montem Idam exoriens latitudine exuperet, dextra lacuaque large ampledens , praefertim tanto difcretus interuallo. Defedus Lunae magnitudinem eius 40 haud dubia ratione declarat,ficut terrae paruitatem ipfe deficiens.Nanque ciim fint tres umbrarum figurae, condctque, fi par lumini fit materia, quae iadat umbram, columnae elFigie iaci , nec habere finem : fi uerb maior materia, quam lumen, turbinis redi, ut fit imum eius anguftiirimum,& fimili modo infinita longitudo:!! minor materia,quam lux, metae exiftere efiPigiem in cacuminis finem delinentem , talcmque cerni umbram defir ciente Lunaipalam fit,ut nulla amphus relinquatur dubitatio,fuperari magnitudine terr ram : Id quidem & tacitis ipfius naturae indiciis. Cur enim partitis uicibus anni bruma¬ lis abfcedit? ut nodium capacitate terras reficiat, exullurus haud dubie , & fic quoque exurens quadam in parte,tanta magnitudo ell.

cjuis inuenerit in ohferuatione ceeleHi. C a p. x i i.

T ratione quidem defedus utriufq;, primus Romani generis in uulgus extulit Sui- lUpicius Gallus, qui Conful cum M. Marcello fuinfed tum Tribunus militum folici-

a 5

6" C. Plinii Naturalis H iftori^

tudine exercitu Iiberato,pridie quam Perfeus rex fuperatus a Paul(>ell:,in concionem ab Imperatore produftus ad prsedicendam eclipfim , mox compofito uolumine. Apud Grscos autem inueftigauit primus omnium Thaies Milefius , Olympiadis xlviij. anno quarto,pr2edido Solis defedu,qui Alyatte rege fadus cil^urbis conditar anno clxx.Poft eos utriufque fidens curfum in lexcentos annos praecinuit Hipparchus^menfes gentium ‘tmfuipopu dieique & horas, ac litus locorum,&tuicos populorum Complexus, aeuo tefl:e,haud alio modo,quam conliliorum naturae particeps. Viri ingentes,lupraq; mortalium naturam, quos recett* tantorum numinum lege depra:henla,& mifera hominum mente abfoluta, in defedibus ‘ftellarurn fceleraaut mortem aliquam fiderum pauenteiquo in metu fuilTe Stelichori & Pindari uatum fublimia ora palam eft deliquio Solis, & in Luna ueneficia arguente mor i o calitate,& ob id crepitu dilTono auxiliante.Quo pauore ignarus caufe Nicias Athenien- lium Imperator,ueritus clalTem portu educere,opes eoru alTlixit.Madi ingenio elle cx~ li interpretes,rerdmq; naturte capaces,argumenti repertores,quo Deos homincfque ui- ciftis.Quis enim hxc cernens & ftatos liderum (quoniam ita placuit appellare) labores, non fuae neceffitati mortalis genitus ignofcat? Nunc confelTa de iifdem breuiter atque capitulatim attingam,ratione admodum necelTariis locis llridimque reddita.Nam neq; inuituti operis talis argumentatio eft : neque omnium rerum afferre poffe caufas minus mirum elt,quam conftare in aliquibus.

DedefeBibus. c A P. x i i i.

DEfeclus ducentis uigintiduobus menlibus redire in fuos orbes certu eft , SoliTque 20 defedum non nili nouiffima primaue fieri Luna,quod uocant coitu : Lunae autem non nifi piena,fempcrq; citra quam proxime fuerit.Omnibus autem annis fieri utriufq; fideris defedus ftatis diebus,horifque fub terra.Nec tamen cum fiant ruperne,ubiq; cer ni,aliquando propter nubila , ftepius globo terrae obftante conuexitatibus mundi. Intra ducentos annos Hipparchi fagacitate compertum eft, & hunx defedu aliquando quin¬ to menfe a priore fieri,Solis uerb feptimo.Eandem bis in triginta diebus fupra terras oc- cultari,fed ab aliis atq; aliis hoc cerni : quaeque funt in hoc miraculo maxime mira,cum conueniat umbra terrae Luna hebetari , nunc ab occafus parte hoc ei accidere,nunc ab exortus. Et quanam ratione cum Solis exortu umbra illa hebetatrix fub terra elTe de- beat,remel iam acciderit,ut in occafu Luna deficeret, utroq; fuper terram confpicuo fi- 50 dere. Nam ut duodecim diebus utrunque fidus quaereretur , & noftro aeuo accidit. Im¬ peratoribus Velpafianis,patre 1 1 i.filio iterum Confulibus.

De Lutue motu. c a p. x i i i i.

T V nam £cmper,auerfis a Sole cornibus, fi crercat,ortus fpedare : fi minuatur, occa- ■Lucere iod. fus,haud dubium eft. Lucere dodranteis femuncias horaru ab fecunda adiicientem

ufque ad plenum orbem,detrahentcmque in diminutionem.Intra quatuordecim autem horequur* partes Solis,femper occultam elTe.Quo argumento amplior errantium ftellarum,quam infu^ Lunae,magnitudo colligitur,quando illae & a feptenis interdum partibus emergant.Sed per «k; em cogit minores uideri , ficut affixas caelo Solis fulgore interdiu non cerni , cum

aeque diu ac nodu luceant.-idque manifeftum fiat defedibus Solis,& praealtis puteis. Errantium luminum canonica. c A p. x v.

ERrantium autem tres,quas fupra Solem dicimus fitas,occultantur meantes cum eo.

Exoriuntur uerb matutino,dircedentes partibus nunquam amplius undenis. Poftea radiorum eius contradu teguntur , & in triquetro a partibus centum uiginti ftationes matutinas faciunt, quae & primae uocantunmox in aduerfo a partibus centum odogin- t iferwsji. ta,exortus uefpertinos. t itemq; in centum uiginti ab alio latere appropinquante, ftatio¬ nes uefperrinas, quas & lecundas uocant:donec alfecutus injiartibus duodenis occultet ilks,qui uefpertini occafus appellantur.Martis ftella,ut propior, etiam ex quadrato fen- tit radios, ab nonaginta partibus : unde & nomen accepit is motus, primus &. fecundus nonagenarius didus ab utroq; exortu. Eadem ftationalis fenis menlibus commoratur in fignis,alioqui bimeftris,cum cartera: utraq; ftatione quaternos menfes non impleant. In¬ feriores

fortem w ctfimo quar tam : ut ex* flicot Ba* daus libr. u deAjfe.

5®

Liber Secundus. 7

feriores autem dux occultantur in coitu uelpertino llmili modo, t relidoque Sole,toti- ^ dem in partibus faciunt exortus matutinos , atque a longiflimis dijftantiie fuar metis Sp- ^ iem infequuntur, adeptaeque occafu matutino , conduntur ac prjetereunt. Mox eodem interualio uefperi exoriuntur ufque ad quos diximus terminos. Ab his retrogradiuntur ad Solem, & occafu uefpertino delitefcunt. Veneris fteila & ftationes duas, matutinam uefpertinamque, ab utroque exortu facit, a longiffimis diftantias fuie^finibus : Mercurii, ftationes breuiore momento,quam ut deprachendi poffit. Ha:c eft luminum occultatio¬ numque ratio, perplexiore motu , multifque inuoluta miraculis. Siquidem magnitudi¬ nes luas & colores mutant,& eaedem ad Septentrione accedunt,abeuntque ad Aullrum, IO terrifque propiores aut caslo repente cernuntur : in quibus aliter multa, quam priores, tradituri, fatemur ea quoque illorum elTe muneris,qui primi quarrendi uias demonllra- uerunt : modo ne quis defperet lecula proficere femper. Pluribus de caufis haec omnia accidunt : prima circulorum,quos Graeci abfidas in ftellis uocant : etenim Graecis uten¬ dum erit uPcabulis. Sunt autem hi fui cuique earum , aliique quam mundo : quoniam terra a uerticibus duobus,quos appellauerunt Polos, centrum caeli eft, necnon Signife¬ ri, oblique inter eos fiti. Omnia autem h^c confiant ratione circini femper indubitata. Ergo ab alio cuique centro abfides fu^ exurgunt. Ideoque diuerfos habent orbes , mo- tiilque difiimiles, quoniam interiores abfidas necefle efi breuiores efie. .

Qjiare eadem ali^alttora, alias inferiora "rideantur, c a p. x v i.

20 T Gitur a terrae centro abfides altifiima: funt , Saturno in Scorpione , loui in Virgine,

1 Marti in Leone, Soli in Geminis, Veneri in Sagktario, Mercurio in Capricorno , me¬ diis omnium partibus. Et e contrario ad terrae centrum humillimae atque proximae. Sic fit,ut tardius moueri uideantur,cumaltiirimo ambitu feruntunnon quod accelerent tar- dentue naturales motus,qui certi ac finguli funt illisrfed quia dedudas ab fumma abfide lineas,coardari ad centrum necefie efi,ficut in rotis radios:ide'mque motus alias maior, alias minor,centri propinquitate fentitur. Altera fublimitatu caula, quoniam a fuo cen¬ tro abfidas altifiimas habent in aliis fignis.Saturnusin Libra? parte uicefima,Iupiter Can¬ cri quintadecima , Mars Capricorni uicefima odaua, Sol Arietis uicefimanona , Venus Pifeiu decimafexta, Mercurius Virginis decimaquinta. Luna Tauri quarta. Tertia aiti- 50 tudinum ratio, cxli menfura,non circuh,inteliigitur,fubire eas aut defeendere per pro¬ fundum aeris, oculis exifiimantibus. Huic connexa latitudinum Signiferi obliquitatifq; caufa efi.Per hunc fiellze quas diximus errante?, feruntur. Nec aliud habitatur in terris, quam quod illi fubiacet.Reliqua a Polis fqualent. Veneris tantum fiella excedit eum bi¬ nis partibus. Quse caufa intelligitur efficere, ut qusedam animalia & in defertis mundi nafcantur.Luna quoque per totam latitudinem eius uagatur,fed omnino non excedens eum. Ab his Mercurii fiella laxiflime,ut tamen e duodenis partibus (tot enim funt lati¬ tudinis) non amplius odonas pererret, neque has tequaliter, fed duas medio eius, & fu- pra quatuor, infra duas. . Sol deinde medio fertur inter duas partes flexuofo draconum meatu injequalisrMartis fiella quatuor medias, louis mediam & fuper eam duas:Saturni "40 duas,ut Sol.Ha?c erit latitudinum ratio ad Aufirum defqendentium,aut ad Aquilonem fubeuntium.Hac confiare & tertia illam a terra fubeuntium in carlum , & pariter fcandi eam quoque exifiimauere plerique falfoiqui ut coarguantur,aperienda efi fubtilitas im- meiifa, & omneis eas complexa caufas. Conuenit fiellas in occafu uefpertino proximas effe terrsE & latitudine & altitudine:exortufque matutinos in iniWo cuiufque fieri:fiatio- nes in mediis latitudinum articulis,qu2e uocant ecliptica. Perinde confeflum efi motum augeri,quandiu in uicino. fint terraeiciim abfcedant in altitudine, minui. Quie ratio Lu¬ na: maxime fublimitatibus approbatur. Aeque non efi dubium, in exortibus matutinis etiam numerum augeri,atqueafiationibus primis tres fuperiores diminui ufque ad (la¬ tiones fecundas. Qua ciim ita fint,manifefium erit ab exortu matutino latitudines fcan- di,quoniam in eo primum abitu incipiant parcius adiici motus : in ftationibus uerb pri¬ mus & altitudine fubire , quoniam tum primum incipiant detrahi numeri , fiellaque re-

a 4

g C. Plinii Naturalis Hiftoria:

troire Cuius rei ratio priuatitn reddenda ert-PercuiTac in qua diximus parte, & triangulo Solis radio inhibentur reaum agere curfum , & ignea ui leuantur in lublimc. Hoc non protinus intelligi poteft uifu nolliro, ideocjue exiitimantur ftare, unde & nomen accepit uatio. Progreditur deinde eiufdem radii uioienria , & retroire cogit uapor repercuffas. Multo id magis in uefpertino earum exortu, toto Sole aduerfo, ciim in fummas abfidas expelluntur,miairaccjue cernuntur,quoniamaltiffimc abrunt,& minimo feruntur motu, lanto minore,cumhoc in altilTimis ablidum euenit fignis. Ab exortu uefpertino latitudo defeenditur, parcius iam le minuente motu, non tamen ante ftationes fecundas agente, ciim & altitudo defeenditur, fuperuenienteab alio latere radio , eademque ui rurfus ad terras deprimente, qua: fullulerit in carlum ex priore triquetro.Tantum intered:,fubeant i o ra(Jii,an fuperueniant. Multoque eadem magis in uefpertino occafu accidunt. Ha:c eft fuperiorum ftellarum ratiordilficilior reliquarum, & a nullo ante nos reddita.

Cathelica Jiderwft errantium. c a p. x v i i.

PRimum igitur dicatar,cum fnt diuerf^ fteila:, cur Veneris ftella nnnquam longius X L V i.partibus , Mercurius uigintitribus a Sole abfcedant , farpe citra eas ad Solem reciprocent.Conuerfas habent utra:queabhdas,ut infra Solem fltccrtantumq; circulis ea¬ rum fubter eft,quantum fuperne prjEdi61:arum:& ideo non poliunt abelle ampliiis,quo- jiiam curuatura ablidum ibi non habet longitudinem maiorem.Ergo utreeq; fimiii ratio¬ ne modum Hatuunt ablidum Tuarum margines , ac fpatia longitudinis latitudinum eua- gatione penlant. At enim cur non femper ad quadragintafex & ad partes uigintitres per- t roiio Cd» ueniunt?Imb uero.Sed t ratio canonica fallit.Nanque apparet abfidas quoq; earum mo- fiontcps pP ueri,quod nunquam tranfeant Solem.Itaque ciini in partem iplam eius incidere margi- alterutro latere , tum & ftella: ad longillima fua interualla peruenire incelliguntur: gflrcnoinico ciim citra fuere margines totidem partibus,&ipf^ ocyus redire t creduntur,cum lit illa rum condi utriq; extremitas fumma. Hmc & ratio motuum conuerfa intelligitur. Superio¬ res enim celerrime feruntur in occafu uefpertino,ha: tardi llimcuilaj a terra altillimc ab- {unt,cum tardiflime mouentur, hx ciim ocyllimc. Quia licut in illis propinquitas cen¬ tri accelerat,ita in iis extremitas circuli. Illis ab exortu matutino minuere celeritatem in¬ cipiunt, ha: uerb augeretllla: retro curfum agunt a ftatione matutina ufque ad uefperti- nam, Veneris a uefpertina ufq; ad matutinam. Incipit autem ab exortu matutino latitu- dinem fcandere,altitudinem uerb ac Solem infequi a llatione matutina, ocyflima in oc¬ cafu matutino 8c altilTima. Digredi autem iatitudine,mctumq; minuere t ab exortu ma- tejhsruZ t^5tino;retro quidem ire,Umuiq; altitudine digredi,a llatione uefpertina. Mercurii rurfus ^uamieato. itella utroque modo fcandere ab exortu matutino,digredi uerb latitudine a uefpertino:

^onlecutbq; Sole ad quindecim partium interuallum,conlillit quatriduo prope immo- bliis.Mox ab altitudine defcendit,retr6q; graditur ab occafu uerfpertino ufq; ad exor- codi tam matutinum.Tantumq; h«c,& Luna,totidem diebus,quot fubiere,dcfcendunt.Ve- nens quindecim & pluribus fubit.Rurfus Saturni & louis duplicato digrediuntur.Mar- tis etiam quadruplicato .Tanta ell naturx uarietas,{ed ratio euidens.Nara qu^ in uapo- rem Solis nituntur, etiam defeendunt aegre. Multa promi amplius circa ha:c poflunt fe- q.o creta naturae legcfque , quibus ipfa feruiat. Exempli gratia : In Martis Edere , cuius ell maxime mobferuabiiis CHrfus,nunquam id flationem facere,louis Edere triquetro, raro admodum fexaginta partibus difcreto,qui numerus fexangulas mundi efficit formas.

Nec exortus,niii in duobus Egnis tantum,Cancri & Leonis, Emul edere. Mercurii uerb fidus in Pilcibus exortus uelpertinos raros facere , creberrimos in Virgine : in Libra matutinos. Item matutinos in Aquario,rariffimos in Leone. Retrogradum in Tauro & Geminis non fieri : in Cancro uerb non citra uigeEmamquintam partem. Lunam bis coitum cum Sole in nullo alio Egno facere,quam Geminis : non coire aliquando, in Sa¬ gittario ta'ntum. Nouiffimam uerb primamque eadem die uel nocie,nulio alio in Egno, quam Ariete , confpici : id quoque paucis mortalium contigit. Et indc fama cernendi jq Lynceo. Non comparerein ciclo Saturni Edus & Martis cum plurimum diebus cen-

tumfep

tores.

teogmtur.

t Keftm- ab exoriu

Liber Secundus. i)

tumrcptuaginta : louis trigmtafex, aut cum minimum, denis detrahis diebus : Veneris lexagintanouem , aut ciim minimum , quinquaginta duobus : Mercurii tred?cim , aut eiim plurimum, feptemdecim.

ratio colores eorum mutet. c A p, x v i i i.

G Olores ratio altitudinum temperat:fiquidem earum flmilitudinem trahunt, in qua¬ rum aera uenere fubeundo, tingitque appropinquantes utralibet alieni meatus cir- culus.Frigidior in pallorem, ardentior in ruborem,uentofus in horrorem.Sol atq; com- miflurjE abfidum, extremjeque orbita: atram in obfcuritatem. Suus quidem cuique co¬ lor eft, Saturno candidus , loui clarus, Marti igneus , Lucifero candens, Vefperi reful- xo genSjMercurio radians,Lun« blandus,Soli,cum oritur,ardens, poftea radians : his cau- fis connexo uifu , & earum quse cxio continentur. Nanque modo multitudo conferta inefl: circa dimidios orbes Lunx , placida node leniter illuflrante eas : modo raritas , ut fugifle miremur pleniluuio abfcondente , aut ciim Solis , fupraue didarum radii uifus perftrinxere noftros.Et ipfa autem Luna ingruentium Solis radiorum haud dubie diffe¬ rentias fentit , hebetante cetera inflexos mundi conuexitate eos , pr^terquam ubi redi angulorum competunt idus. Itaque in quadrato Solis diuidua efl, in triquetro iemina- ni ambitur orbe, impletur autem in aduerfo : rurfufque minuens eafdem effigies , pari¬ bus edit interuallis,rimili ratione, qua fupra Solem tria fidera,

Solis motus dierum incequalitatis ratio. c a P, x i X.

^ Ol autem ipfe quatuor differentias habet,bis aquata node diei. Vere & Autumno, & in centru incidens terrat odauis in partibus Arietis ac Librte : bis permutatis fpa- tiis, in audum diei, bruma odaua in parte Capricorni : nodis uerb , folititio totidem in partibus Cancri. IiiJequali tatis caufa obliquitas efl: Signiferi , cum pars ^qua mundi fu- per fubtcrque terras omnibus fiat momentis.Sedquac reda in exortu fuo confurgunt fl- gna longiore tradu tenent lucem : qute uerb obliqua, ocyore tranfeunt fpatio.

Qu.are loui fulmina aj^^entur. c A p. x x.

LAtet plerofque , magna caeli afledatione compertum a principibus dodrinae uiris, fuperiorum trium fiderum ignes effe , qui decidui ad terras fulminum nomen ha- beanf.fed maxime ex iis medio loco fltirfortaffis quoniam contagium nimii humoris ex 50 fuperiore circulo, atque ardoris ex fubiedo per hunc modum egerat. Idebque didum louem fulmina laculari. Ergo ut e flagrante ligno carbo cum crepitu, fic a fidere caele- fhs ignis expuitur, praefeita fecum afferens, ne abdicata quidem lui parte in diuinis cef- fante operibus.Idq; maxime turbato fit aere, quia colledus humor abundantigim ftimu- lat, aut quia turbatur quodam ceu grauidi fideris partu.

Interuaila fiderum. c A P. x x i.

INterualla quoque fiderum a tcrra,multi indagare tentaucrunt:& Solem abeffe a Luna undeuiginti partes,quantum Lunam ipfam a terra,prodiderunt. Pythagoras uerb uir fagacis animi, a terra ad.Lunam centum xxvj.M.ftad.effe collegit. Ab ea ufq; ad Solem duplum.Inde ad xij.figna triplicatum.In qua fententia & Gallus Sulpitius nofler fuit.

4*^ De fiderum mufica. c a p. x x i i.

SEd Pythagoras interdum ex mufica ratione appellat tonum , quantum abiit a terra Luna. Ab ea ad Mercurium,fpatii eius dimidium:& ab eo ad Venerem fere tantun- dem. A qua ad Solem fefquiplum. A fole ad Martem tonum,id efl, quantum ad Lunam ^ terra. Ab eo ad louem dimidium,& ab eo ad Saturnum dimidium, & inde fefquiplum ad Signiferum:ita feptem tonos effici, quam diapafon harmoniam uocant, hoc eff, uni- uerfitatem concentus. In ea t Saturnum Dorio moueri, Mercurium phthongo , louem Phrygio, & in reliquis fimilia, iucunda magis, quam neceffaria fubtilitate.

De mundi geometria. c A p. x x i i i,

STadium centum uigintiquinque noftros efficit paflus,hoc efl: , pedes fexcentos ui- gintiquinque. Pofidonius non minus quadraginta ftadiorum a terra altitudine ^ffe, in qua nubila ac uenti nubcfque proueniant. Inde purum liquidumque,& imperturbatae

^ 5

t Sdurnum Dorio moue ri fkthogo» lousm Vhry gio.

IO

C. Plinii Naturalis Hiflori^

t PUnior

perturbata uetuSii codis

cis ledio» qu£ jic h<ts bet: Na cion trecentis fes xaginta cr fere fex par tibia patere circulu,per quem meat orbis Solis, tx circuitu eius appas reat , /em* perque cre.

f Malim, Ti berrn , uti •antea lege s bituruim prefertim

fupra ineas

talogoautho rum , etiam Tiberium Caftre te s cenfeat.

t Alias,Pis

theus: eadem forma , qua HippeusiCf ^ifceia.

lucis aerem. Sed a turbido ad Lunam uides centum millia ftadiorum. Inde ad Solem quinquies.millies.Eo Ipatio fieri,ut tam immenfa eius magnitudo non exurat terras.Plu- res aurem nubes nongentis ftadiis in altitudinem fubire prodiderunt. Incomperta har c & inextricabilia, fed tam prodenda, quam funt prodita : in queis tamen una ratio Geor metrica: coliedionis nunquam fallacis poffit non repudiari,ri cui libeat altius ifta perle- qui.Nec ut menfura (id enim uelle pene dementis otii eft/ fed ut tantum ieftimatio con- iedandi , conftet animo, t Nam cum trecentis fexaginta & fere fex partibus orbis Solis ex circuitu eius patere appareat circulum per quem meat,femp erque dimetiens tertiam partem ambitus, & tertia: paulo minus feptimam colligat, apparet dempta eius dimidia (quoniam terra centralis interueniat)fextam fere partem huius immenfi lpatii,quod cir- i ca terram circuli folaris animo comprrehenditur , ineffe altitudinis Ipatio , Luna: uerb duodecimam,quoniam tanto breuiore, quam Sol, ambitu curritrita ferri eam in medio Solis ac terrae. Mirum quo procedat improbitas cordis humani, paruulo aliquo inuita- ta fucceffu, f cut in fupradidis occalionem impudentia ratio largitur : aufique diuinare Solis ad terram fpatia, eadem ad cadum agunt,quoniam ft medius Sol,ut protinus mun¬ di quoque ipfius menfura ueniat ad digitos, (gantas enim dimetiens habeat feptimas, tantas habere circulum duo & uicefimas , tanquam plane a perpendiculo menfura cadi conftet. Aegyptia ratio, quam Petoftris & Necepfos oftend^re,llngulas partes, in luna¬ ri circulo (ut didum eft) minimo , triginta tribus ftadiis paulo amplius patere colligit: in Saturni ampliffimo duplum : in Solis, quem medium eiTe diximus, utriufque menfu- 20 rae. dimidium. Qua: computatio plurimum habet pudoris : quoniam ad Saturni circu¬ lum,: addito Signiferi ipftus interuallo, innumerabilis multiplicatio efficitur.

De repentinis Jideribus. Cap. xxiiii.

REftant pauca de mundo : nanque & in ipfo csdo ftellje repente nafcuntur.Plura ea¬ rum genera.

De Cometis cf ccele^ihus proSgijs, natura ^ fitu^^ generihus eorum.

CAP. XXV.

COmetas Grseci uocant,noftri crinitas, horrentes crine fanguineo,& comarum mo¬ do in uertice hifpidas. lidem Pogonias , quibus inferiore ex parte in Ipcciem bar¬ ba: longte promittitur iuba. Aconti^ iaculi modo uibrantur ocy ffimo ftgnificatu. Hatc jo fuit de qua quinto Confulatufuo t Titus Imperator Caefar pr^claro carmine perferi- pftt,ad hunc diem nouilTimc uifa.Eafdem breuiores & in mucronem faftigiatas,Xiphias uocauere , quae funt omnium paUidiffimae , & quodam gladii nitore, ac fine ullis radiis: quos Difeeus fuo nomini limilis, colore autem eledro,raros e margine emittit, t Pithe-^ tes doliorum cernitur figura, in concauo fumidje lucis. Ceratias cornus Ipeciembabet, qualis fuit ciim Griecia apud Salamina depugnauit. Lampadias ardentes imitatur faices: Hippeus equinas iubas celerrimi motus,atque in orbem circa fe euntes. Fit & candidus Cometes, argenteo crine, ita refuigens,ut uix contueri liceat, fpecicq; humana dei effi¬ giem in fe oftendens. Fiunt & hirti uillorum lpecie,& iuba aliqua circundati. Semel ad¬ huc iubsE effigies mutata in haftani eft, Olympiade centefimaodaua, urbis anno tricen- tefimo nonagefimoodauo. Breuiffimum, quo cernerentur,fpatium feptem dierum an¬ notatum eft , longiffimum odoginta. Mouentur autem alii errantium modo , alii im¬ mobiles hxrent. Omnes fermclub ipfo Septentrione , aliqua eius parte non certa , fed maxime in candida, quje ladei circuli nomen accepit. Ariftoteles tradit & fimul plures cerni , nemini compertum alteri , quod equidem feiam. Ventos autem ab iis graues «ftulque fignificari. Fiunt & hybernis menfibus,& in auftrino polo, fed ibi citra ullum iubar:Diraque comperta Aethiopum & Aegypti popuhs, cui nomen xtii eius rex dedit T yphon. Ignea fpecie, ac fpirse modo intorta , uifu quoq; toruo,i3ec ftella uerius, quam quidam igneus nodus.Sparguntur aliquando & errantibus fteilis,ca:terifque crines. Sed Cometes nunqiuW in occaiura parte ca:li eft, terrificu magna ex parte fidus, ac non le- uiter piatu,ut ciuili motu Odauio Confule,iterumq; Pompeii & Cirfaris bello.In noftro

uero

Liber Secundus.

uero a:uo circa ueneficium , quo Claudius Ccefar imperium reliquit Domitio Neroni, ac deinde principatu eius,airiduum prope ac fatuum. Referre arbitrantur,m quas partes fefe iaculetur,aut cuius rteilat uires accipiat,qua{q: Similitudines reddat, & quibus in lo¬ cis emicet.Tibiarum (pecie,muficiE arti portendere.Obfccenis autem moribus,in uer^n- dis partibus iignorum. Ingeniis & eruditioni, ll triquetram figUram quadratamue pari¬ bus angulis ad aliquos perennium ftellaru fitus edant. Veneria fundere,in capite fepten- trionalis auftrinseue ferpentis. Cometes in uno totius orbis loco colitur in templo Ro- mtE,admodum fauftus Diuo Augufto indicatus ab ipfo : qui incipiente eo, apparuit.lu- dis quos faciebat Veneri Genitrici,non multo poft obitum patris C£efaris,in collegio ab IO eo inftituto. Nanque his uerbis id gaudium prodiditriis ipfis ludorum meorum diebus, fidus crinitum per feptem dies in regione c£cli,quat fub fepten trionibus cfl:,confpedum. Id oriebatur circa undecimam horam diei,clarumq; & omnibus terris confpicuum fuit. Eo fidere fignificari uulgus credidit , Cxfaris animam inter Deorum immortalium nu- hiina recepta ; quo nomine id inligne hmulachro capitis eius, quod mox in foro confe- crauimus,adiedum efl:. Hxc ille in publicum, interiore gaudio libi illum natum, fcque in eo nafei interpretatus eft : 11 uerum fatemur,falutare id terris fuit. Sunt qui & hxc

fidera perpetua elfe credant,fu6que ambitu ire,led non nili relida a Sole cerni. Alii ue- rb,qui nafei humore fortuito,&: ignea ui,ide6que folui.

Hipparchum de Jiderihus^per exempla hiHorica, faces, lampades, trahes, holides, chafma cali. C A p. x x v i.

IDem Hipparchus nunquam fatis laudatus , ut quo nemo magis approbaucrit cogna¬ tionem cum homine fderum , animalque noflras partem elTe exh , nouam ftellam & aliam in xuo fuo genitam deprxhendit : eiufque motu, qua die fulft , ad dubitationem eft addudus,anne hoc fxpius fieret, mouerenturque & ex,quas putamus alfixas. Idcm- que aufus, rem etiam Deo improbam, annumerare polleris ftellas,ac lidera ad normam cxpangere,orgariis excogitatis,per qux lingularum loca atque magnitudines fignarent: ut facile difeerni pollet ex eo, non modo an obirent, nafcerenturue, fed an omnino ali¬ qua tranllrent mouerenturue , item an crefeerent minuerenturque , cxlo in hxreditate eundis relido,ll quifquam qui t rationem eam caperet, inuentus elTet. Emicant & faces, 50 non,nill cum decidunt,uifx:qualis Germanico Cxlare gladiatorum Ipedaculum xden- te,prxter ora populi meridiano tranfeurrit. Duo genera earum:Lampades uocant pla¬ ne facesialterum Bolidas,quale Mutinenfibus malis uifum efl. Diflant,qubd faces uelli- gia longa faciunt,priore ardente parte : Bolis uerb perpetua ardens,longiorem trahit li¬ mitem. Emicant & trabes fmiii modo , quas Docos uocant : qualis cum Lacedxmonii clalTe uidi,imperium Grxcix amifere.Fit & exh ipfus hiatus,quod uocant chafma. • De cali coloribus. C A p. x x v i i.

Fit & fanguinea Ipecies, & (quo nihil terribilius mortalium timori ell) incendium ad terras cadens inde,llcut Olympiadis centellmxfeptimx anno tertio,quum rex Phi¬ lippus Grxeiam quateret. Atque hxc ego datis temporibus naturx, ut extera, arbitror 40 exiftere,non ut plerique uariis de caulls,quas ingeniorum acumen excogitatiquippe in¬ gentium malorum fuere prxnuntia. Sed ea accidilfe, non quia hxc fada funt, arbitron uerum hxc ideo fada, quia incafura erant illa. Raritate autem occultam eorum elTe ra- tionem,ide6quc non,licut exortus fupra didos,defedufque,& multa alia,nofci.

De famma cceXi. c a p. x x v i i i.

C Emuntur & ftellx cum Sole totis diebus , plerunque & circa folis orbem, ceu fpe- cie coronx : & uerhcolores circuli, qualiter Augufto Cxfare in prima iuuenta ur¬ bem intrante, pofl: obitum patris,ad nomen ingens capelfendum.

De coronis caleHihiis. C A p. x x i x.

EXiftunt exdem coronx circa Lunam , & circa nobilia aftra, cxlo quoque inhxren- tia. Circa Solem arcus apparuit L. Opimio Q^Fabio Confulibus , orbis L. Porcio, M.Acilio.

De circulis

t Cretione, legit PintioM nut ex codU ce Tcletde nozaittione htereiitdtis eaucceintel

12

t r« ueluUo codice tatis titm eflyVis dit hoc SyU ttnus , tiuUa

Licinijmns

tione.

t iUdfutmis m emphati* cas.

C. Plinii Naturalis Hifloria

De circulis repentinis. c A P. x x X.

Circulus rubri coloris L.lulio , P. Rutilio c o s s. Fiunt prodigioli & Ion giores Solis defedus^qualis occifo Didatore C2eiare,&; Antoniano bello, totius pene anni pab lore continuo.

Vlures Soles. Gap. x x x i.

Et rurfus plures Soles limul cernuntur,nec fupra ipfum , nec infra, fed ex obliquo, nunquam iuxta,nec contra terram,nec nodu, fed aut oriente aut occidente. Semel & meridie confpedi inBofphoro produntur,qui a matutino tempore duraueruntin oc- cafum.Trinos Soles antiqui fsepius uidererllcut Sp.Polfhumio, Q.Mutio, & QJviartio, M.Porcio,& M.Antonio,P.Dolobella, & M.Lepido, L.Planco coss.Et noflrasetas ui-

dit Diuo Claudio principe, Confulatu eius,Cornelio Orfito collega.Plures {lmul,quam tres,uiii,ad hoc £eui nunquam produntur.

Vlures Lime. c a p. x x x i r.

LVnse quoque trin2E,ut Cn.Domitio,C.Fannio Confulibus,apparuere:quos pleri que appellauerunt Soles nodurnos.

Dierum lux noSle. Cap. xxxiii.

LVmen de ctelo nodu uifum eft, C. Caecilio, Cn.Papyrio Confulibus, 6c faepe ali^s, ut diei Ipecies nodu luceret.

Clypei ardentes. cap. x x x i i i i.

Lypeus ardens ab occafu ad ortum fcintillans tranfeurrit, Solis occafu L. Valerio, c. Mario confulibus.

OHentum cceli. GAP. x x x V.

Scintillam c ftelia cadere,d; augeri terrae appropinquantemrac pollquam Lunae ma¬ gnitudine fada fit, illuxiffe ceu nubilo diei : dein ciim in caelum fe reciperet, lampa- dem fadam , femel unquam proditur, Cn.Odauio , C.Scribonio c o s s.t Vidit hoc Li¬ cinius Syllanus Proconful cum comitatu fuo.

De dtfcurfujlellarum. G a p. x x x V i.

Fleri uidentur & diicurfus ftellarum , nunquam temere , ut non ex ea parte truces uenti cooriantur. Exiftunt ftellae & in mari terrifque.

De Jiellis CaHorihus. GAP. xxxvil.

Vidi nodurnis militum uigiliis , inhaerere pilis pro uallo fulgorem effigie ea : & an tennis nauigantium,aliifquenauium partibus, ceuuocali quodam fono infiftunt, ut uolucres fedem ex fede mutantesrgraues, ciim folitariae uenere, mergentefque naui- gia:& fi in carinae ima deciderint, exurentes rgeminae autem falutares, & profperi curfus pr2nuntiae,quarum aduentu fugari diram illam ac minacem, appellatamque Helenam, ferunt. Et ob id Polluci & Caftori id numen affignant , eofque in mari deos inuocant. Hominum quoque capita uefpertinis horis, magno praefagio circumfulgent. Omnia in¬ certa ratione,&: in naturae maieftate abdita.

30

De aere.

X X X V 1 I I.

HAdenus de ipfo mundo,fideribufque. Nunc reliqua caeli memorabilia. Nanque & hoc caelum appeliauere maiores quod alio nomine aera : omne quod inani fimile, uitalem hunc fpiritum fundit. Infra Lunam h«c fedes, multoq; inferior (ut animaduer- to propemodum conflare) infinitum ex fuperiore natura aeris , infinitum & terreni hali¬ tus mircens,utraq; forte confunditur. Hinc nubila,tonitrua,& t alia fulmina.Hinc gran¬ dines , pruinae , imbres , procella: , turbines. Hinc plurima mortalium mala , & rerum naturae pugna fecum. Terrena in c^lum tendentia deprimit fiderum uis:eademq; quae fponte non fubeunt, ad fe trahunt.Decidunt imbres, nebulae fubeunt, ficcantur amnes, ruunt grandines, torrent radii, &. terram in medium undique impellunt. lidem infradi refiliunt:& qux potuere,au ferunt fecum. Vapor ex alto cadit,rurfumq; in altum redit. Venti ingruunt inanes,iidcmq; cum r .

fublimi trahit. At ille contra nititur,t

im rapina remeant. Tot animalium hauflus fpiritum e ir,teilufq,*,ut inani,caelo fpiritu infundit.Sic ultro citro

commeante

Liber Secundus. 13

commeante natura,ut tormento aliquo,mundi celeritate difcordia accenditur. Nec fla¬ te pugna: licet/ed alTidue rapta conuoluitur,& circa terram immenfo rerum quafi glo¬ bo tendit^fubinde per nubes ctelum aliud obtexens. Ventorum hoc regnum. Itaq; prse- cipua eorum natura ibi,& fermc reliquas complexa caufas, quonia & tonitruum & ful¬ minum iaduSjhorum uiolentije pleriq; aflignant.Quin & ideo lapidibus pluere interim, quod uento fint rapti,&; multa fimiliter. Quam ob rem plura fimul dicenda funr.

Dejhtis tempeSiatibits. c A P. x x x i x.

TEmpeflatum rerumque quafdam flatas elTe caufas^quafdam uerb fortuitas,aut ad¬ huc rationis incompert2C,manifeflum efl. Quis enim jeflates & hy emes , qusequc '10 in temporibus annua uice intelliguntur,fiderum motu fieri dubitet? Ergo ut Solis natu¬ ra temperando inteiligitur anno/ic reliquorum quoque fiderum propria efl quibufque uis,(Sc ad fuam cuique naturam fertilis. Alia funt in liquorem foluti humoris foecunda, alia concreti in pruinas, aut coadi in niues, aut glaciati in grandines : alia flatus, alia te- poris,alia uaporis, alia roris, alia rigoris. Nec uerb ha^c tanta debent exiflimari, quanta eernuntur,cum efle eorum nullum minus Luna tam immenfac altitudinis ratio declaret, igitur in fuo quarque motu naturam fuam exercent: quod manifeflum Saturni maxime tranfitus imbribus faciunt. Nec meantium modb fiderum haec uis efl , fed multorum etiam adhaerentium ceelorquoties errantium acceflu impulfa,aut coniedu radiorum ex- timulata funt : qualiter in Suculis lentimus accidere , quas Grseci ob id pluuio nomine 20 Hyadas appellant. Quin & fua fponte quaedam flatifque temporibus,ut Hcedorum ex¬ ortus. Arduri uerb fidus non fermc fine procellofa grandine emergit.

De Canicula. c a p. x l.

NAm Caniculae exortu accendi Solis uapores quis ignorat? cuius fideris effedus ampliflimi in terra fentiuntur. Feruent maria exoriente eo , fluduant in cellis ui- na , mouentur flagna. Orygem appellat Aegyptus feram , quam in exortu eius contra flare d contueri tradit, ac uelut adorare, ciim flemuerit. Canes quidem toto eo fpatio maxime in rabiem agi,non efl dubium.

Sidera in alijs fignorutn ^artihu^ ^ temporibus alias infiuere. C A P. x L r.

QVin partibus quoque fignorum quorundam fua uis inefl ,ut autumnali aequino- dio, brumaque, cum tempeflatibus confici fidus intelligimus. Nec imbribus tan- tum tempeflatibufque,fed multis & corporum & ruris experimentis. Afflan¬ tur alii fidere, alii commonentur flatis temporibus aluo, neruis, capite, mente. Olea,& populus alba, & falices, folia folflitio circumagunt. Floret ipfo brumali die , fufpcnla in tedis arentis herba pulegii, rumpuntur intentie fpiritu membranje. Miretur hoc,qui non obferuet quotidiano experimento, herbam unam,quar uocatur heliotropium,abeuntem Solem intueri femper, omnibiifque horis cum eo uerti , uel hubilo obumbrante. lam quidem lunari poteflate oflrearum, conchyliorumque,&: concharum omnium corpora augeri, ac rurfus minui. Quin & foricum fibras refpondere numero Lunx, exquifiuerc diligentiores:minimumq; animal formicam fentire uires fideris , interlunio femper cef- 40 fantem. C^o turpior homini infeitia efl , fatenti prateipue iumentorum quorundam in oculis mo^os cum Luna increfeere ac minui. Patrocinatur uaflitas cxli immenfa, di- fereta altitudine in duo atque l x x. figna. Hse funt rerum aut animantium effigies , in quas digeflere cjelum periti. In his quidem mille fexcentas annotauere flellas , infignes uidelicet efi-edu,uiruue. Exempli gratia, in cauda Tauri feptem,quas appellauere Ver¬ gilias, in fronte Suculas, Booten, qui fequitur Septentriones.

Imhriumy^entorum,^ nubium cauf a. c A p. x l i i.

EXtra has caufas non negauerim exiflerc imbres uentbfq; -.quoniam humidam a ter¬ ra, alias uerb propter uapores fumidam , t exhalare caliginem certum efl. Nubcl- fexhaJori que liquore egreflo in fublime , aut ex aere coado in liquorem , gigni. Denfitas carum yo corpufque haud dubio coniedatur argumento , cum Solem obumbrent, perfpicuum alias etiam urinantibus in quamlibet profundam aquarum altitudinem.

De tonitr

14

C. Plinii Naturalis Hi ftoria

Vailo pr£t' ceps hkttt. tbieSla pr£ pofitione.

t qui non aura , non procella , fed mares appellatione quoque ipfa uentifunU t incitatu.

t tam dif» cordi.

De tcniiYuis ^ fulguribus. C A p. x l i i i.

IGitur non eam inficias, poUe in has & ignes fupernc Peliarum clecidere,quales fereno l-xpe cernimus, quorum idu concuti aera uerum eft, quando &; tela uibrata Prid unr. Ciim uerb in nubem peruenerint,uaporem diflonum gigni,ut candente ferro in aquam demerfo,& fumidum uorticem uolui.Hinc nafci procellas. Et fi in nube ludetur fiatus> aut uapor, tonitrua edi : fi erumpat ardens,fulmina : fi longiore tradu nitatur, fulgetra.

His findi nubem, illis perrumpi. Et efle tonitrua impadorum ignium plagas , ideoque protinus cprufcare igneas nubium rimas.Pofle & repulfu fiderum depreffum,qui a ter¬ ra meaueritjfpiritum nube cohibitum tonare,natura ftrangulante fonitum,dum rixetur, edito fragore , cum erumpat , ut in membrana Ipiritu inten^. Pofle & attritu, dum in i o prseceps feratur,illum,quifquis eft,fpiritum accendi. Poife & conflidu nubium elidi, uc duorum lapidum,fcintillantibus fulgetris. Sed hjec omnia elTe fortuita. Hinc bruta ful¬ mina & uana,ut quas nulla ueniant ratione naturje.Iis percuti montes,iis maria,omncfq; alios irritos iadus.llla uerb fatidica ex alto, ftatifq; de caufis, & ex fuis uenire fideribus* Simili modo uentos uel potius flatus , pofle & ex arido ficcbque halitu terr^ negauerim:pofle & aquis aera expirantibus,qui neque in nebulam denfetur,nec cralTe- fcat in nubes : pofle & Solis impulfu agi : quoniam uentus non aliud intelligatur, quam fiudus aeris:pluribufque etiam modis. Nanque & e fluminibus ac niuibus,& c mari ui- demus & quidem tranquillo,^ alios quos uocant Altanos,c terra confurgere. Qui qui¬ dem cum e mari redeunt,Trop2ei uocantunfi pergunt, Apogari. 20

Qjia ratione echo reddatur. cap. xliiii.

MOntium uerb flexus crebrique uertices, & conflexa cubito, aut confrada in hu¬ meros iuga , concaui uallium finus , fcindunt inasqualiter inde refultantem aera: qu2e caufa etiam uoces multis in locis reciprocas facit.

De dentis iterum. c a p. x l v.

Sine fine uentos generant lam quidam etiam lpecus,qualis in Dalmatias ora,t uaflo in prseceps hiatu:in quem deiedo leui pondere,quamuis tranquillo die, turbini fimilis emicat procella.Nomen loco efl Senta. Quin & in Cyrenaica prouincia rupes qusedam Auflro traditur facra, quam profanum fit attredari hominis manu , confeflim Auflro uoluente harenas. In domibus etiam multis, manu fada inclufa opacitate conceptacula auras fuas habent,adeb caufa non deefl.Sed plurimum interefl,flatus fit,an uentus. Illos flatos atque peripirantes,quos non tradus aliquis,uerum terra: fentiuntrt qui non aura, non procella maris,fed appellatione quoque ipfa uenti funtrqui fiue afliduo mundi t in¬ citu, &. contrario fiderum occurfu nafcuntur , fiue hic efl ille generabilis rerum natura fpiritus, huc illuc tanquam in utero aliquo uagus, fiue dilparili errantium fiderum idu, radiorumque multiformi iadu flagellatus aer , fiue a fuis fideribus exeunt his propiori¬ bus , fiue ab illis cado affixis cadunt , palam efl illud quoque legem naturae habere non ignotam,etiamfi nondum percognitam.

'i^aturce ohferuationes lentorum. cap. x l v i.

VIginti amplius authores Graeci ueteres prodidere de his obferuationes. Quo ma- 40 gis miror , orbe t difcordi , d in regna hoc efl in membra diuifo , tot uiris curae fuifle tam ardua inuentu, inter bdla pr^fertim & infida hofpitia, piratis etiam omnium mortalium hoftibus tranfitus fermc tenentibus : ut hodie quaedam in fuo quifque tradu ex eorum commentariis, qui nunquam eb acceffere, uerius nofcat, quam indigenarum fcientia ; nunc uerb pace tam fefla, tam gaudente prouentu rerum artiumque principe, omnino nihil addifci ncua inquifitione,imb ne ueterum quidem inuenta perdifci. Non erant maiora praemia in multos difperfa fortuna magnitudine : & ifla plures fine prje- mio alio,c|uam pofleros iuuandi,eruerunt.Nanq; mores hominum fenuere,non frudus.

Et immenla multitudo aperto,quodcunque efl,mari,hofpitahque litorum omnium ap- pulfu nauigat,fed lucri,non fcienriae gratia. Nec reputat caeca mens, & tantum auaritiac yo intenta,idipfiim fcientia pofle tutius fieri. Quapropter fcrupulofius,quam inflituto for-

taflis

Liber Secundus. ij

tafTis conueniat operi,tradabo uentos,tot millia nauigantium cernens.

Y entorum gaiera. c A p. x l v r I.

X J Eteres quatuor omnino feruauere , per totidem mundi partes (ideo nec Homerus V piures nominat) hebeti , ut mox iudicatum eft , ratione. Secuta jetas oS:o addidit, nimis fubtili Sc concifa : proximis inter utranque media placuit , ad breuem ex numero- fa additis quatuor. Sunt ergo bini in quatuor catli partibus: Ab Oriente tequinodiali Subfolanus,ab Oriente brumali Vulturnus : Illum Apelioten,hunc Eurum Grteci appel¬ lant. A meridie Aufl:er,& ab occafu brumali Africus,Noton & Liba nominant.Ab occa- fu atquinodiali Fauonius , ab occafu follbtiali Corus : Zephyron & Argeflcn uocant. A IO Septentionibus Septentrio, interque eum Sc exortum folmtialem Aquilo , Apardias di¬ di &. Boreas.Numerofior ratio quatuor his interiecerat, Thrafciam, media regione inter Septentrionem &. occafum Iblftitialem : itcmque Cjecian, media inter Aquilonem & ex¬ ortum tequinodialem.Ab ortu folftitiali Phoenician , media regione inter ortum bruma¬ lem & meridiem. Item inter Liba & Noton compolitum ex utroque medium , inter me¬ ridiem & hybernum occidentem , Libonoton. Nec finis : Alii quippe Mefen nomine ctiamnum addidere inter Borean & Ctecian;& inter Eurum & Noton, Euronotum. Sunt etiam quidam peculiares quibufque gentibus uenti , non ultra certum procedentes tra- dura : ut Athenienfibus Sciron , paulum ab Argefte deflexus , reliquae Graeciae ignotus. Aliubi elatior idem Olympias uocatur. Confuetudo omnibus his nominibus Argeften 20 intelligit : & Caccian aliqui uocant Hellefpontian , & eofdem alibi aliter. Item in Narbo- nenfi prouincia clariflimus uentorum efl: Circius , nec ulli uiolentia inferior,Ofl:iara ple- runque reda Liguftico mari perferens : idem non modo in reliquis partibus caeli igno¬ tus , fed ne Viennam quidem eiufdem prouinciae urbem attingens , paucis ante limiti¬ bus iugi modici occurfu tantus ille uentorum coercitus. Et Aultros in Aegyptum pene¬ trare negat Fabianus. Quo fit manifefta lex naturx , uentis etiam & tempore & fine di¬ do. V er ergo aperit nauigantibus maria : cuius in principio , Fauonii hybernum mol¬ liunt cxIum,Soie Aquarii xx v. obtinente partem.Is dies fextus efl: ante Februarias Idus. Competit ferme & hoc omnibus, quos deinde ponam , per fingulas intercalationes uno die anticipantibus, rurfiimque luilro fequenti ordinem feruantibus. Fauonium qui- jo dam ad v 1 1. Calend. Martii Chelidonian uocant , ab hirundinis uifo : nonnulli uerb Or¬ nithian , uno & L x X. die pofl brumam, ab aduentu auium , flantem per dies nouem. Fa- uonio contrarius efl , quem Subfolanum appellauimus. Datus efl autem huic exortus Vergiliarum in totidem partibus Tauri , fex diebus ante Maias Idus , quod tempus au- ftrinum efl,huic uento Septentrione contrario. Ardenti flimo autem xflatis tempore ex¬ oritur Cani culx fidus , Sole primam partem Leonis ingrediente : qui dies xv. ante Au- guftas Cal. efl. Huius exortum diebus odo ferme Aquilones antecedunt, quos Prodro¬ mos appellant. Pofl biduum autem exortus , iidem Aquilones conflandus perflant die¬ bus quadraginta , quos Etefias uocant. Molliri eis creditur Solis uapor geminatus ardo¬ re fideris : nec ulli uentorum magis flati funt. Pofl eos rurfus Auftri frequentes ufque 40 ad fidus Arduri , quod exoritur undecim diebus ante xquinodium autumni. Cum hoc Corus incipit. Corus autumnat: huic efl contrarius Vulturnus. Pofl id xquinodium diebus fere quatuor Sc quadraginta. Vergiliarum occafus hyemem inchoat: quod tempus in 1 1 1. Idus Nouembris incidere confueuit : hoc efl Aquilonis hyberni , mui- tiimque aefliuo illi diflimilis , cuius ex aduerfo efl Africus. Ante brumam autem feptera diebus , totidemque poflea, flernitur mare halcyonum foeturx : unde nomen hi dies tra¬ xere : reliquum tempus hyemat. Nec tamen fxuitiatempeflatum concludit mare. Pira- tx primum coegere mortis periculo in mortem ruere, &hybcrna experiri maria : nunc idem hoc auaritia cogit. Ventorum frigidiflimi funt , quos a Septentrione diximus fpi- rare, & uicinus his Corus.ii & reliquos compefeunt, & nubes abigunt. Humidi, Africus,

& prxeipue Aufler Italix. Narrant & in Ponto Cxcian in fe trahere nubes. Sicci Co¬ rus, & Vulturnus, prxterquam definentes. Niuales Aquilo ,& Septentrio. Grandines

Septentrio

1(3

C. Plinii Naturalis Hifloris

tfUrt

tmcuides

tur pertines

re prima fe quentis capi t:s perio^dus perpera ex hacfuafedi in alienam traieda. tnecniualis Emephias. Redundant enim tria illa uerba. Aut nm id (ente.

Septentrio importat, & Corus. Aefluofus Aufter. Tepidi Vulturnus,& Fauonius. lidem Subfolano licciores;& in totum omnes a Septetrione dc Occidente ficciores,quam a Me¬ ridie & Oriente.Saluberrimus autem omnium Aquilomoxius Aufter,& magis ficcus,for- taisis quia humidus frigidior eft. Minus efurire eo Ipirante creduntur animantes. Etefiac nodu definunt t fere, & a tertia diei hora oriuntur. In Hifpania & Afla ab Oriente flatus eft eorum,inPonto ab Aquilone, reliquis in partibus a Meridie. Spirant autem & abruma, cum uocantur Ornithiae,fed leniores & paucis diebus.Permutant & duo naturam cum li¬ tu. Aufter Africae lerenus, Aquilo nubilus.Omnes uenti uicibus fuis Ipirant maiore ex par- te,aut ut contrarius delinenti incipiat. Cimi proximfcadentibus furgunt , a laeuo latere in dextrum ut Sol, ambiunt. De ratione eorum menftrua , quarta maxime Luna decernit, i o lifdem autem uentis in contrarium nauigatur , prolatis pedibus,ut nodu plerunque ad- uerfa uela concurrant. Auftro maiores fludus eduntur,quam Aquilonerquoniam ille in¬ fernus ex imo maris Ipirat, hic fummo.Idedque poli: Aullros noxii prarcipue terrae mo- tus.Nodu Aull;er,interdiu Aquilo uehementior. Et ab ortu flantes diuturniores lunt ab occafu flantibus. Septentriones impari fere delinunt numerorquse obferuatio & in aliis multis rerum naturae partibus ualet.Mares itaque exillimantur impari numero.Sol & au- get,&; comprimit flatus. Auget exoriens occidenfque,comprimit meridianus jcfliuis tem poribus. Itaque medio diei aut nodis plerunque fopiuntur, quia aut nimio frigore aut «ftu foluuntur.Et imbribus uenti fopiuntur.Expedantur autem maxime,unde nubes di- fculTae adaperuere Cirlum.Omnium quidem ( fi libeat obferuare minimos ambitus) redi- 2 o re eafdem uices quadriennio exado Eudoxus putat, non uentorum mod6,uerum & reli¬ quarum tempeftatum magna ex parte.Etell principium lullri eius femper intercalari an¬ no Caniculse ortu.De generalibus uentis hate.

De refentinU flatibus. cap. xlviii.

NVnc de repentinis flatibus , qui exhalante terra ( ut didum ell) coorti , rurfulquc deiedi,interim obduda nubium cute multiformes exiftunt. Vagi quippe & ruen¬ tes torrentium modo ( ut aliquibus placere oftendimus ) tonitrua & fulgura edunt. Ma¬ iore uerb illati pondere incurfuque , 11 late flccam ruperint nubem , procellam gignunt, qujE uocatur a Grscis Ecnephias. Sin uerb deprelTo linu ardius rotati effregerint , line igne,hoc eft,llne fulmine,uorticem faciunt,qui T yphon uocatur, id eff , uibratus Ecne- jmias.Defert hic fecum aliquid,abrupf um c nube gelida conuoluens uerfansque, & rui¬ nam fuam illo pondere aggrauans, & locum ex loco mutans rapida uertigine : prscipua nauigantium peftis,non antennas modb,uerum ipla nauigia contorta frangens, tenui re¬ medio aceti in aduenientem effull,cui frigidilsimaeff natura. Idem illifu iplereperculTus, correpta fecum in cadum rcfert,forbctqueinexcelfum.t Quod 11 maiore depreffs nubis eruperit lpecu,red minus lato quam procella,nec line fragore,Turbinem uocant, proxi¬ ma quasque profternentem.Idemardentior,accenfufque dum furit, Preffer nocatur, am¬ burens contada pariter & proterens.

Alia ftrodigiofa genera tempeflatum. cap. x l i x

NOn fit aute aquilonius Typhon, tnec niyalis aut niue iacente Ecnephias. Quod fl 4.0 fimul rupit nubem,exarlitque,& ignem habuit,non poffea concepit,fulmenefl:.Di- ffat a Prefl:ere,quo flamma ab igne.Hic late funditur flatu , illud conglobatur impetu.

V ortex autem remeando diftat a turbine,& quo ftridor a fragore.Procella latitudine ab utroq; , dilleda nube uerius,quam rupta.Fit & caligo belluje llmilis,nube dira nauiganti- bus. Vocatur & colunina,cum Ipiffatus humor rigcnfque ipfc fe fuflinet. Ex eodem ge- nere,d in longana ueluti fiftulam nubes aquam trahit.

Qmbus in terris fultninanon cadant. CAP. l

HYeme & «flate rara fulmina,contrariis de caulls,quoniam hyeme denfatus aer nu- biuni cralsiore corio lpiffatur:omnilque terrarum exhalatio rigens ac gelida , quic- quid accipit ignei uaporis, extinguit. Quas ratio immunem Scythiam & circa rigentia a ^0 fulminum calu pr«flat , dc e diuerfo nimius ardor Aegyptum. Siquidem calidi ficcique

halitus

Liber Secundus.

17

t:

halitus terrae, raras admodum tenuefque & infirmas denfantur in nubes. Vere autem & autumno crebriora fulmina, corruptis in utroque tempore edatis hyemifq; caufis.Qua ratione crebra in Italia , quia mobilior aer mitiore hyeme , dc «date nimbola, femper quodammodo uernat uel autumnat. Italiae quoque partibus iis,qu£e a feptentrione dif- cedunt ad teporem,qualis ed Vrbis & Campania tradus, iuxta hyeme & aedate fulgu rat, quod non in alio dtu.

Fulgurum gettera^ miracula. c a p. l i.

F' Viminum ipforum plura genera traduntur. Qua: ficca ueniunt, non adurunt , fed didipant.Quae humida,non urunt,fed infufcant.Tertium ed,quod clarum uocant,

I o mirificae maxime naturae , quo dolia exhauriuntur intadis operimentis, nulloque alio uedigio relido. Aurum,& xs,8c argentum liquatur intus,facculis ipds nullo modo am- budis , ac ne confufo quidem figno cerae. Marcia princeps Romanarum idagrauida, partu exanimato , ipfa citra ullum aliud incommodum uixit. In Catilinanis prodigiis, Pompeiano ex municipio M. Herennius Decurio fereno die fulmine idus ed.

De obferuatiouibus. c A p. l i i.

' Hufeorum literaenouem Deos emittere fulmina exidimant , eaque ede undecim generum. louem enim trina laculari. Romani duo tantum ex iis feruare: diurna at¬ tribuentes loui, nodurna Summano, rariora fanc eadem de caufa frigidioris cxli. He- truria erumpere terra quoque arbitratur , qua? infera appellat , brumali tempore fada, 20 deua maxime & exccrabiiia,cum fint omnia, qme terrena exidimant,non illa generalia, nec a dderibus uenientia, fed ex proxima atque turbidiore natura. Argumentum eui- dens ed , quod omnia a fuperiore cselo decidentia obliquos habeant idus : h^c autem qu2e uocantur terrena , redos. Sed quia ex propiore materia cadunt, ideo creduntur e terra exire, quoniam ex repulfu nulla uedigia edant, cum fit illa ratio non inferni idus, led aduerfi. A Saturni ea fidere proficifei fubtilius ida confedati putant: flcut creman¬ tia, a Martis. Qualiter ciimVomnii oppidum Thufeorum opulentifsimum totum con¬ crematum ed fulmine. Vocant & familiaria in totam uitam fatidica, quje prima fiunt familiam fuam cuique indepto. Caeterum exidimant nOn ultra decem annos portende¬ re priuata , prseterquam aut matrimonio primo fada , aut natah die : publica non ultra 50 tricefimum annum,pr£eterquam in dedudione oppidorum.

De fulminibus euocandis. c A P. L i i i.

EXtat Annalium memoria,facris quibufda & precationibus uel cogi fulmina,uel im petrari. Vetus fama Hetrurise ed, impetratum, Volfinios urbem agris depopulatis fubeunte mondro,quod uocauere Voltam.Euocatu & a Porfena fuo rege. Et ante eum aNuma farpius hocfaditatum,in primo Annalium fuorum tradit L.Pifbgrauis author: quod imitatum paru rite Tullum Hodilium, idum fulmine.Lucofque , & aras,& facra habemus,intcrque Statores,& Tonantes, & Feretrios,Eliciu quoque accepimus louem. Varia in hoc uita? fententia, pro cuiufque animo.Imperari natur2e,audacis ed crede^ re:nec minus hebetis,beneficiis abrogare uires: quando in fulgurum quoque interpre- 40 ratione eb profecit fcientia,ut uentura alia finito die pra:cinat:& an peremptura fint fa- tum,aut apertura potius alia fata,qua? lateant innumerabilibus in utroque publicis pri- uatifque experimentis.Quamobremfint ida(ut reru naturae libuit)aliis certa,aliis dubia, aliis probata,aiiis damnanda.Nos caetera,quae funt in his memorabilia,non omittemus. Catholica fulgurum. c A p. L i i i i.

FVlgetrum prius cerni,quam tonitrum audiri, (cum fimul fiant) certum ed.Nec mh rum,quoniam lux fonitu uelocior.Idum autem & fonitum congruere,ita modulan tenatura.Sedfonitum profedi ede fulminis, nonillati:etiamnum fpiritum ocyorem fulr mine, ideo quati prius omne & afflari,quam percuti:nec quenquam tangi, qui prior ui- deritfulmen,aut tonitru audierit. Laeua profpera exidimantur,quonia larua partemun- di ortus ed.Nec tamaduentus fpedatur,quam reditus,fiue ab idu refiliat ignis,fiue ope re confedo , aut igne confumpto fpiritus remeet. In fedecim partes carlum in eo refpe-

C. Plinii Naturalis Hirtorise

t In uetufto codice borum ordi ne diftindio ni({ue no ni hil immuta^ U ficlegU tur,Gr fepe alus : Jicut carne.L,Vo tmnio.C^c,

diuilere Thufci. Prima efl a feptentrionibus ad arquinodialem exortum: fecunda ad mendiem,tertia ad secjuinodialem occarum:c[uarta obtinet, quod reliquum efl:,ab occa fu ad fepten triones. Has iterum in quaternas dmifere partes, ex quibus odo ab exortu finiflras, toti dem c contrario appellauere dextras. Ex his maxime dira, quat feptentrio- nem ab occafu attingunt. Itaque perplurimum refert, unde uenerint fulmina, & quo concefferint. Optimum eft, in exortiuas redirepartes . Ideo cumaprimacceli parte ue- nerint,& in eandem c5ceirerint,fumma felicitas portcditur,quale Sylla: Didatori often tum datu accepimus. Cjetera ipfius mundi portione minus prolpera,aut dira.Quatdam fulgura enuntiare non putant tas, nec audire,prsterquam (i hofpiti indicentur, aut pa- renti.Magna huius obferuationis uanitas,tada lunonis Kde,Roma: depr^hefa eft Scau- ic ro Confule,qui mox princeps fuit. Nodu magis, quam intcrdiu,hne tonitribus fulgu¬ rat. Vnum animal hominem non femper extinguit, esetera illico : hunc uidelicet natura tribuente honore,cum tot beliua: uiribus prseftent. Omnia cotrarias incubant in partes: t homo,nih conuertatur, ui percuflus non expirat.Supernc idi c51idunt. Vigilans idus conniuentibus oculis, dormiens patentibus repentur. Hominem ita exanimatum cre¬ mari fas non eft: condi terra religio tradidit. Nullum animal,nifi exanimatum, fulmine accenditur. Vulnera fulminatorum frigidiora reliqyo corpore funt.

Qjice non feriantur fulmine. c a p. l v.

EX iis, qua: terra gignuntur, lauri fruticem non icitrnec unquam quinque altius pe¬ dibus defeendit in terram. Ideo pauidi altiores fpecus tutifsimos putantraut taber- 2 c nacula e pellibus belluarum, quas uitulos appellant, quoniam hoc folum animal ex ma¬ rinis non percutiat,ftcut nec e uolucribus aquilam,qu£e ob hoc t armiger huius teli fin¬ gitur. In Itaha inter Tarracinam & sedem Feronia:, turres bellicis temporibus defiere fie- ri,nulla non earum fulmina diruta.

De ftrodigiofisf luuijs^laBefangmneyCame ferro JanaJaterihuscoBis. c a p. l v i.

PRaeter ha:c inferiore cselo relatum in monumenta eft , lade & fanguine pluiffe M.

Aciho, C.Porcio c o s s. t & fa:pe ahas carne,ficut L. Volumnio, Seruio Sulpitio cos s.exque ea non putruiftejquod non diripuilTent aues. Item ferro in Lucanis , anno antequam M.Craftus a Parthis interemptus eft,omnefque cum eo Lucani milites quo¬ rum magnus numerus in exercitu erat. Effigies , quse pluerat , Ipongiarum fere fimilis fuit : arufpices cauendapra:monuerunt fuperna uulnera. L. autem Paulo, C. Marcello cos s.lana pluit circa caftellum Cariffanum , iuxta quod poft annum T. Annius Milo occifus eft.Eodem caufam dicente lateribus codis pluiffe, in eius anniada relatum eft.

De crepitu armorum,^ tubarum de ctelo audito. c a p. L v i i.

ARmorum crepitus,& tuba: fonitus,auditos e cselo Cimbricis bellis accepimus, cre brofque dc prius,& poftea.Tertio uerb Confulatu Marii ab Amerinis, & Tuderti- bus fpedata arma cseleftia, ab ortu occafiique inter le concurrentia , pulfis qua: ab oc¬ cafu erant. Ipfum ardere ca:lum , minime mirum eft, & ftepius uifum, maiore ui ignis nubibus correptis.

De lapidibus e calo cadentibus. cap. lviii.

/^ElebrantGrseci Anaxagoram Clazomenium,Olympiadis feptuagefimseodause fe eundo anno,pra!dixiffe c:eleftium literaru fcientia, quibus diebus faxum cafurum . effet e Soie.Idque fadum interdiu in Thracia parte ad Aegos flumen. Qui lapis etiam nunc oftenditur, magnitudine uehis, colore adufto , comete quoque illis nodibus fla¬ grante. Quod fi quis prjedidum credat,fimul fateatur neceffeeft, maioris miraculi diui nitatem Anaxagora: fuilTeifoluique rerum natura: intelledum,& confundi oninia,fi aut ipfe Sol lapis elTe, aut unquam lapidem in eo fuiffe credatur : decidere tamen crebro, non erit dubium. In Abydi gymnafio ex ea caufa colitur hodicque, modicus quidem, fed quem in medio terrarum cafurum idem Anaxagoras pra’dixiffe narratur. Colitur & Caffandria:,quie Potid:ea uocitata eft,ob id deduda. Ego ipfe uidi in Vocontiorum agro paulo ante delatum.

De arcu

Liber Secundus.

De arcu caleSii. c a p. L i. x.

Arcus uocamus extra miraculum frequentes,& extra oftentum. Nam ne pluuios quidem,aut ferenos clies,cum fide portendunt. Manifeftum eil:, radium Solis im- mifium caua: nubi, repulfa acie in Solem refringi, colorumque uarietatem mifiura nu- bium,aeris,igniumque fieri. Certe nifi Sole aduerld non fiunt,nec unquam,nifi dimidia circuli formainec nodu,quamuis Ariftoteles prodat aliquando uifum: quod tamen fa¬ tetur idem non nifi quartadecima Luna polTe.Fiunt autem hyeme,maxime ab a^quino- dio autumnali die decrefeente. Quo rurfus crefeente ab sequinodio uerno, non exi- ftuntmec circa folftitium longifsimis diebus: bruma uerb, hoc efl, breuifsimis diebus,

IO frequenter. lidem fublimes humili Sole, humilcTque fublimi, & minores occidente uel oriente,fed in latitudinem difFufi,meridieexiles,uerum ambitus maioris. Aeftate uerb per meridiem non cernuntur, poft autumni jequinodium, quacunque hora: nec un¬ quam plures fimul,quam duo.Csetera eiufdem naturas non multis dubia efle uideo. Degrandme,mue,f)ruhia,ncbula,rore. c A p. L x.

GRandinem conglaciato imbre gigni , & niuem eodem humore mollius coado, pruinam autem ex rore gelido. Per hyemem niues cadere, non grandines:ipfal- que grandines interdiu fepius,quam nodu,& multo celerius refolui, quam niues. Ne¬ bulas nec asfl:ate,nec maximo frigore exiftere. Rores neque gelu, neque ardoribus, ne¬ que uentis, nec nifi ferena node. Gelando hquorem minui, folutaque glacie non eun- 20 dem inueniri modum.

De iiuhiunt imaginibus. C A P. L x i.

VArietates colorum figurarumque in nubibus cerni,prout admifius ignis fuperet, aut uincatur.

De proprietatibus c<eli in locis. C A p. lxii.

PRasterea quafdam proprietates cceli quibufdam locis elTe. Rofeidas sedate Afriese nodes.In Italia Locris,&in lacu Vclino,nullo non die apparere arcus.Rhodi & Sy racufis nunquam tanta nubila obduci,ut non aliqua hora Sol cernatur:qualia aptius fuis referentur locis.Harc fint dida de aere.

De natura terri£. c A P. L x i i r.

Q Equitur terra,cui uni rerum naturse partium,eximia propter merita,cognomen in- didimus maternse uenerationis.Sic hominum illa,ut cselum Dei:qua: nos nafcentes excipit, natos aiit,femdq; editos fuftinet femperrnouifsimc complexa gremio iam a re¬ liqua natura abdicatos,tum maximc,ut mater, operiens:nulio magis facramento,quam quo nos quoque facros facit,etiam monumentaac titulos gerens,nomcnque prorogans nofi:rum,& memoriam extendens contra breuitatem seui. Cuius numen ultimum iam nullis precamur irati graue:tanquam nefeiamus hanc efle folam, quse nunquam irafea- tur homini. Aquar fubeunt in imbres,rigefcunt in grandines,tumefcunt in fludus, prse- cipitantur in torrentes:aer denfatur nubibus, furit procellis. At harc benigna,mitis,in- dulgens, ufufque mortalium femper ancilla, quse coada generat! quse fponte fundit!

40 quos odores faporcfquelquos fuccosiquos tadusiquos colores! quam bona fide credi¬ tum foenus redditlquac noflri caufa alitlPedifera enim animantia, uitali fpiritu habente culpam,necefl*e eil illi feminata excipere,& genita fulLnere. Sed in malis generantium noxa eft.Illa ferpentem homine percuflo non amplius recipit,poenafque etiam inertium nomine exigit:illa medicas fundit herbas,&; femper homini parturit. Quin d uenena, noflri mifertam inflituiffe credi potefl:,tne in tardio uitar dirse famis mors,terra: meritis tnem uHo alienifsima,lenta nos confumeret tabe,ne lacerum corpus abrupta difpecgerent, ne la- quei torqueret poena prsEpofl:era,inclufo fpiritu,cui qusereretur exitus: ne in profundo meritis die* quaefita morte,fepultura pabulo fieret,ne ferri cruciatus fcinderet corpus.Ita efl,mifer- ni^ma, Un* ta genuit id,cuius facillimo haulT:u,illibato corpore,& cum totofanguine extinguere- yo mur, nullo labore,fitientibus fimiles:qualiter defundos,non uolucris, non fera attinge- ret:terr2eque feruaretur,qui fibiipfi perilTet.Et,ut uerum fateamur, terra nobis malorum

b 2

20

C, Plinii Naturalis Hiftorite.

remedium genuit, uos illud uitiE fecimus uenenum. Nos enim & ferro, quo carere non poflumus, rnnili modo utimur. Nec tamen quereremur merito, etiamfi maleficii caula tuiifiet. Aduerfus unam quippe naturat partem ingrati fumus : quafi non ad delicias qua{que,non ad contumelias feruiat liomini. In maria iacitur,aut,ut freta admittamus, eroditur aquis:ferro,ligno,igne,lapide,fruge,omnibus cruciatur horisimultoque plus, ut deliciis, quam ut alimentis famuletur noftris. Et tamen, quae fumma patitur atque extrema cute, tolerabilia uideantur. Penetramus in uifcera, auri argentique uenas, & fitris ac plumbi metalla fodientes, gemmas etiam & quofdam paruulos quarrimus lapi¬ des, ferobibus in profundum adis. Vifcera eius extrahimus,ut digito geltetur gemma, quam petimus. Quot manus atteruntur,ut unus niteat articulus! Si ulli eflent inferi,iam i o profedb illos auariti^ atque luxurite cuniculi refodiflent. Et miramur, fi eadem ad no¬ xam genuit aliqua, Ferx enim credo cufiodiunt illam, arcentque facrilegas manus. Nonne inter ferpentes fodimus, & uenas auri tradamus cum ueiieni radicibus ? Placa¬ tiore tamen Dea ob hoc utimur, quod omnes hi opulentix exitus ad fcelera cjEdcfque & bella tenduntiquamque fanguine noftro irrigamus, infepultis olsibus tegimus. Qui¬ bus tame,uelut exprobrato furore,tandem ipfa fe obducit & fcelera quoque mortalium oucultat.Inter crimina ingrati animi & hoc dux erim,qubd naturam eius ignoramus.

Deformaterra. C A P. l x i i i i.

E St autem figura prima,de qua conleiifiis iudicat. Orbem certe dicimus terrte, glo¬ bumque uerti cibus includi fatemur. Neque enim abfoluti orbis eft forma, in tanta 2 o montium excelfitate, tanta camporum planitie : fed cuius amplexus,!! capita linearum ^omprarhendantur ambitu,figura abfoluti orbis efiiciat:id quod ipla reru naturar cogit ratio,non eifde caufis,quas attulimus in carlo. Nanque in illo caua in (e conuexitas uer- git,& cardini fuo,hoc elT: terra:,undiq; incumbit. H£EC,ut folida atq; conferta,afiurgit, intumefeeti fimilis,extraq; protenditur. Mundus in centru uergit:at terra exit a centro, immenfum eius globum in forma orbis afsidua circa eam mundi uolubilitate cogente.

De Antipodihus^an Jint,^ aqiue rotunditate. C A P. L x V.

Ngens htc pugna literarum, contraque uulgi, circunfundi terrte undique homines, conuerfifq; inter fe pedibus ftare, & eundis fimilem efle cteli uerticem,ac fimili mo¬ do ex quacunque parte mediam calcari:illo quatrente,cur non decidant contra fitittan- 50 quam non & ratio prtefco fit,ut nos non decidere mirentur illi.Interuenit fentetia,quam- uis indocili probabilis turbte, intequali globo,ut fi fit figura pine^ nucis, nihilominus terram undique incoli.Sed quid hoc rerert,alio miraculo exoriente ? pendere ipfam,ac non cadere nobifeum, ceu fpiritus uis mundo pratfertim inclufi, dubia fitiaut pofsit ca¬ dere, natura repugnante, dc qub cadat,negante. Nam ficut ignium fedes non eft nifi in tgnibus,aquarum nifi in aquis,lpiritus nifiin Ipiriturita terrx, arcentibus eundis, nifi in le,locus non eft. Globum tamen effici mirum eft,in tanta planitie maris camporiimque.

Cui fententite adeft Dic^archus uir in primis eruditus,regum cura permenfus montes, ex quibus altiisimum prodidit Pelion,M.ccl.paff.ratione perpendiculi, nullam efie eam t portionem uniuerfat rotunditatis colligens. Mihi incerta harc uidetur coiedatio,haud ignaro quofdam Alpium uertices,longo tradu,nec breuiore L.millibus pafiuum aflur- gere.Sed uulgb maxima hxc pugna eil:,fi coadam in uerticem aquarum quoq; figuram credere cogatur. Atqui non aliud in rerum natura afpedu manifeftius. Nanq; & depen¬ dentes ubiq; guttte paruis globatur orbibus: & pulueri illatce frondiumq; lanugini impo fit£e,abfoluta rotunditate cernuntur:& in poculis repletis media maxime tument. Qute propter fubtilitatem humoris,mollitiimq; in fe refidentem, ratione facilius,quam uifu, deprtehenduntur. Idq; etiam magis mirum, in poculis repletis, addito humore minimo circunfluere quod fuperfit : contra euenire ponderibus additis ad uicenos fiepe dena- rios:fcilicet quia intus recepta liquore in uerticem attollant, at cumulo eminente infula dilabantur. Eadem eft caula, propter quam c nauibus terra no cernatur, c nauium malis Gonlpicua:3C procul recedete nauigio, fi quid quod fulgeat religetur in mali cacumine,

paulatim

I

40

5^

Liber Secundus.

21

paulatim defcendere ui(ieatur,& poflremb occultetur.Deniq; Oceanus,quem fatemur ultimum, quaiiam alia figura cohaereret atq; non decideret, nullo ultra margine inclu¬ dente ? Ipfum id ad miraculum redit, quonam modo etiamfi globetur, extremum non decidat mare. Contra quod,ut fint plana maria,& qua uidetur figura,non pofleid acci¬ dere, magno fuo gaudio magnaq; gloria inuentores Graeci fubtilitate geometrica do¬ cent. Nanq; cum c fublimi in inferiora aquae ferantur, & fithaec natura carum confelTa, nec quifqua dubitet in litore ullo accefsifie eas,qublongifsimcdeuexitas pafia fit, pro¬ cul dubio apparere,quo quid humilius fit,propius cetro efie terr^,omncfq; lineas,quat emittantur ex eo ad proximas aquas, breuiores fieri, quam qux ad extremum mare a I o primis aquis.Ergo totas,omniq; ex parte aquas uergere in centrumiideoq; no decidere, quoniam in interiora nitantur. Quod ita formafie artifex Natura credi debet, ut ciim terra arida & ficca conilare per fe ac fine humore non pofiet,nec rurfus fiare aqua, nifi fuftinente terra , mutuo implexu iungerenturihac finus pandente , illa uerb permeante totam, intra, extra,fupra,uenis,ut uincuhs,difcurrentibus,atque etiam in fummis iugis erumpente : quo fpiritu ada, & terrat pondere exprefia, fiphonum modo emicat : tan¬ tumque a periculo decidendi abefi:,ut in fumma quaque & altifsima exiliat. Qua ratio¬ ne manifellum efi:,quare tct fluminum quotidiano acceflu mana non crefcant.

Qjiomodo aqua Jit ten<e innexa. c a p. l x v i.

E St igitur in toto luo globo tellus medio ambitu prajcinda circunfluo mari. Nec ar¬ gumentis hoc inuefl:igandum,fed iam experimentis cognitum.

De nauigatione marisy0’ fluminum. c a p. L x v i i.

A Gadibus columnisq; Herculis, Hifpaniat & Galliaru circuitu, totus hodie nauiga- tur occidens.Septetrionalis uerb Oceanus,maiore ex parte nauigatus efl:,aulpiciis Diui Augufli Germania clafle circuueda ad Cimbrorum promontoriu:& indeimmen- fo mari profpedo,aut fama cognito,ad Scythicam plaga,& humore nimio rigetia.Pro- pter quod minime uerifimile eflillic maria deficere,ubi uis humoris fuperet.Iuxtauerb ab ortu ex Indico mari,fub eode fidere pars tota uergens in Calpium mare,pemauigat3 efl: Macedonum armis,Seleuco atq; Antiocho regnantibus,qui & Seleucida atq; Antio¬ chi da ab ipfis appellari uoluere. Circa Cafpium quoque multa Oceani litora explorata, qo paruoq; breuius,quam totus,hinc aut illinc Septentrio eremigatus. V t tamen coiedurje locum fic quoq; non relinquat,ingens argumentu paludis Maroticae, fiue ea illius Ocea¬ ni finus efl:,ut multos aduerto credidifle,fiueanguflo difcreti fitu reflagnatio. Alio late¬ re Gadium,ab eode occidente,magna pars meridiani finus ambitu Mauritania nauiga- tur hodie. Maiorem quidem eius partem, & orientis, uidori^ magni Alexandri luftra- uere,ulq; in Arabicum finum.In quo res gerente C.Carfare Augufli fiiio,figna nauiu ex Hifpanienfibus naufragiis feruntur agnita.Et Hanno,Carthaginis potentia florente, cir- cumuedus a Gadibus ad finem Arabije, nauigatione eam prodidit feripto ; ficut ad ex¬ tera Europeenofeenda miflus eodem tempore Himilco. Praeterea Nepos Cornelius au- thor efl,Eudoxum quendam fua 2Etate,cum Lathyru regem fugeret, Arabico finu egref 40 fum,Gades ufq; peruedumimultoq; ante eum Carlius Antipater,uidiflefe, qui nauigaf- fet ex Hilpaniain Aethiopiam comercii gratia. Idem Nepos de feptentrionali circuitu tradit, Q^Metello Celeri, C. Afranii in Confulatu colleg2E,fed tum Galliae Proconfuli, Indos a rege Sueuorum dono datos, qui ex India commercii caufa nauigantes, tempe- flatibus elTent in Germaniam abrepti. Sic maria circunfufa undiq; diuiduo globo, par¬ tem orbis auferunt nobismec inde huc, nec hinc illo peruio tradu. Qua: contemplatio apta detegenda mortalium uanitati,po{cere uidetur,ut totum hoc,quicquid efl,in quo fingulis nihil fatis efl,ceu fubiedum oculis,quantum fit oflendam.

Qji<e f>ortio terra: habitetur. Cap. lxviii.

IAm primum in dimidio cbputari uidetur, tanquam nulla portio ipfi decidatur Ocea- no:qui toto circundatus medio,&; omnes cceteras fundens recipicnfq; aquas, & quic- quid exit in nubes, ac fidera ipfa tot & tantae magnitudinis pafcens, quo tandem ampli-

b 5

zz C. Plinii Naturalis Hifloris

Aliis,

mn.

tudinis fpatio credetur habitare? Improba & infinita debet efle tam u aftte mol is pofief- fio. Adde quod ex relido plus abftuiit carlum. Nam ciim fint eius quinque partes, quas uocant zonas, infeflo rigore & seterno gelu premitur omne, quicquid eib lubiedum duabus extremis utrinque circa uertices,hunc qui Septentrio uocatur, eumque qui ad- uerfus illi Auftrinus appellatur.Perpetua caligo utrobiq;,& alieno molliorum fiderum grpedu,raaligna ac pruina tantum albicans lux. Media uerb terrarum, q ua Solis orbita eft,exufi:a flammis & cremata,cominus uapore torrentur. Circa dua: tantum inter exu- ftam 8l rigcntes,temperantur:e^q; ipfie inter fe non peruiae,propter incendium fideris.

Ita terrae tres partes abflulit cielumrOceani rapina in incerto eft.Sed & relida nobis una portio haud Icio an etiam in maiore damno fit.Idem fiquidem Oceanus infufus in mul i o tcs(ut dicemus )finus,adeb uicino acceflii interna maria aliatrat,ut centum x v.millibus pafluum Arabicus finus diitet ab Aegyptio mariiCafpius uerb ccclxxv.millibus a Pon tico.Idem interfufus intrat per tot maria,quibus Africam,Europam, Afiamq; difpefcit. Quantum terrarum occupet,computetur etiam nunc menfura totfluminum,tantarum paludum. Addantur & lacus,& ftagnaiiam elata in cxlum, & ardua afpedu quoque lu- ga:iam fyluse uallclq; pr£erupt£E, & folitudines, & mille caufis deferta detrahantur. Hae tot portiones terrae,imb uerb,ut plures tradidere,mundi pundus (neque enim efl: aliud terra in uniuerlo)haec efl materia gloria: noflr£e,htec fedesihic honores gerimus,hic exer cemus imperia, hic opes cupimus, hic tumultuatur humanum genus, nic inflauramus bella etiam ciuilia,mutuiTq; caedibus laxiorem facimus terram. Et ut publicos gentium 20 furores tranfeam, haec in qua conterminos pellimus, furtbque uicini caefpitem noflro Colo afl-odimus, ut qui latifsirnc rura metatus fuerit, ultraque t fines exegerit accolas, quota terrarum parte gaudeatPuel ciim ad menfuram auaritiae fute propagauerit, quam tandem portionem eius defundus obtineat?

Mediam ejje mundi terram. C A p. l x i x.

MEdiam efle mundi totius haud dubiis conflat argumentis,{ed clariflime sequino- dii paribus horis.Nam nifi in medio eflet, jequales dies noddq; haberi non pof- fe depraehenderunt & dioptrae, quae uel maxime id confirmantxum arquinodiali tem¬ pore ex eadem linea ortus occafiifque cernatur,&; folflitialis exortus per fuam lineam, brumalifque occafus.Quse accidere nullo modo poflent,nifi in centro fita eflet. ^o

Dejiderum onitsvuequalitate,iz^ deecUpJi^Q^ubi^o^^tt^t-e. C A p. L x x.

TRes autem circuli fupra didis zonis implexi,inaequalitates temporum diflinguut:

Solflitialis a parte Signiferi excelfifsima nobis,ad feptentrionalem plagam uerfus, contraque ad alium polum brumalis,item medio ambitu Signiferi orbis incedens ceqiii nodialis.Reliquorum,qu^ miramur, caufa in ipfius terrx figura efl, quam globo fimi- lem, & cum ea aquas, iifdem intelligitur argumentis. Sic enim fit haud dubie, ut nobis feptentrionalis plags fidera nunquam occidant, contra meridiana: nunquam oriantur: rurfiifque hxc illis non cernantur, attollente fe contra medios uifus terrarum globo. Septentriones non cernit Troglodyti ce, & confinis Aegyptus: nec Canopum Italia, vC quem uocant Berenices crinem, item quem fub Diuo Auguflo cognominauere Cacfa- q.o ris thronon,infignes ibi flellas. Adebque manifeflb affurgens fafligium curuatur,ut Ca- popus quartam fere partem figni unius fupra terram eminere Alexandria: intuentibus uideamr:eadem a Rhodo terram quodammodo ipfam flringereiin Ponto omnino non cernatur,ubi maxime fublimis Septentrio. Idem a Rhodo abfeonditur, magifque Ale- xandriatiin Arabia Nouembri menfe prima uigilia occulrus,fecunda fe oflendirnn Me- roe foiflitio uefperi pauliiper apparet, paucifque ante exortum Arduri diebus pariter cum die cernitur. Nauigantium ha:c maxime curfus depr:ehendunt , in alia aduerfo, in alia prono mari, fubitbque confpicuis, atque ut e freto emergentibus, qu£c in anfradu pil^ latuere,fideribus. Neque enim(ut dixere aliqui )mundus hoc polo excelfiore fe at- tollitiaut undique cernerentur ha:c fidera.uerum nzec eadem quibufque proximis fubli- co

tollitiaut undique cernerentur ha:c fidera.uerumhzec eadem quibufque proximis fubli- miora creduntur, eademque demerfa longinquis:utq; nunc fublimis in deiedu pofitis

uidetur

Liber Secundus.

23

uidetur hic uertex^fic in illam terrx deuexitatem trznfgrefsis,iHa fe attollunt,refidcnti- bus quse hic exceifa fuerant,quod nili in figura pila: accidere non pofTet. Ideoque defe ftus Solis ac Lun^ uefpertinos Orientis incola non fentiunt^nec matunnos ad Occafum habitantesrmeridianos uero fepius. Nobili apud Arbela magni Alexandri uidoria. Lu¬ na defecifTe nodis fecunda hora prodita eflieadcmq; in Sicilia exoriens.Solis defedum,

'V'’ipfano & Fonteio cos s.qui fuere ante paucos annos,fadumtpri di e Calendas Maias, tAliSf, une Campania hora diei inter feptimam & odauam fenfit : Corbulo dux in Armenia inter horam diei decimam & undecimam prodidit uifum, circuitu globi alia aliis detegente & occultante.Qubd fl plana effet terra, fimul omnia apparerent cundiSjnodefque non Marcmo^ 10 fierent in2Equales:neque alias, quam in medio litis, paria duodecim horarum interual-

la cernerentur,qu2e nunc in omni parte fimili modo congruunt. ecUpfilndte

Qjue ratio diiimce lucis in terris. C A P. L x x i. x i. cal.hu

IDeo nec nox dicfq; qu2euis eadem toto orbe fimul efl:,oppofitu globi nodem,aut am bitu diem afferente. Multis hoc cognitum experimentis.ln Africa Hifpaniaq; turrium Annibalisrin Afia uerb propter piraticos terrores, fimili fpecularum prarfidio excitato: in qu^is pronuntiati uos ignes fexta hora diei accenfbs, fope compertum eft,tertia no¬ dis a tergo ultimis uifbs.Liufdem Alexandri curfor Phiionides,ex Sicyone Elin mille & ducenta ifadia nouem diei confecit horisrindcque quamuis decliui itinere, tertia nodis hora remenfus efi: fopius.Caufa,qubd eunti cu Sole iter erat,eundem remeans obuiuni 20 contrario proteruertebat occurfu.Qua de caula ad occafum nauigantes, quamuis ,bre- ,

uifsimo die,uincunt fpatia nodurno nauigationis,ut folem ipfum comitantes.

Gnomonica de eadem re^cy horologio f>rimo. cap. lxxii.

X J Afaque horofcopa non ubique eadem funt ufui,in trecenis ftadiis,autut longiffi- V rne in quingenis, mutantibus femet umbris Solis. Itaque umbilici( quem gnomo¬ nem appellant) umbra,in Aegypto meridiano tempore,oquinodii die,paulo pius quam dimidiam gnomonis menfuram efficit. In urbe Roma nona pars gnomonis deelf um¬ bro. In oppido Ancone fuperefi: quinta trigefima.In parte Italio quo Venetia appella- tur,eifdem horis umbra gnomoni par fit.

Vbi cr (juando nulla umhra. CAP. lxxii i.

50 Q Imili modo tradunt in Syene oppido, quod efi: fupra Alexandriani quinque milli- bus fl:adiorum,folfi:itii die medio nullam umbram iaci : puteumq; eius experimenti gratia fadum,totum iliuminari.Ex quo apparere tum Solem illi loco fupra uerticem ef- le:quod & in India fupra fiumen Hypafin fieri tepore eodem Oneficritus fcripfit.Con- ftatque in Berenice urbe Troglodytarum, inde fladiis quatuor millibus dccc xx. in eadem gete Ptolemaide oppido,quod in margine rubri maris ad primos elephantorum uenatus conditum efi:,hoc idem ante folilitium quadragenis quinis diebus,totidemque poftea fieri,& per eos xc.dies in meridiem umbras iaci. Rurfus in Meroe infula,quo efi caput gentis Aethiopum, & quinque millibus fladiorum a Syene in amne Nilo habita- tur,bis anno abfumi umbras,Sole duodeuicefimam Tauri partem,& quartamdecimam 40 Leonis obtinente.In Indio gente Oretum,mons efi Maleus nomine,iuxtaquem umbro oftate in Aufi:rum,hy eme in Septentrionem iaciuntur. Quindecim tantum nodibusibi apparet Septentrio.In eadem India Patales celeberrimo portu,Sol dexter oritur,umbro in Meridiem cadunt.Septentrionem ibi Alexandro morante annotatum, prima tantum nodis parte afpici, Oneficritus dux eius fcripfit:quibus in locis Indio umbro non fint. Septentrionem non confpici,& ea loca appellari Afcia,nec horas dinumerari ibi.

vbi bis anno "^mbra.)^ '^bi in contrarium. cap. l x x i i i i.

At intotaTroglodytice, umbras bis quadragintaquinque diebus in anno Erato- fthenes in contrarium cadere prodidit.

Vbilongif^imiis dies,0’'\bibreui^imus. cap. lxxv. -

'fo Q Ic fit,ut uario lucis incremento, in Meroe longiffimus dies xij.horas oquinodiales,

& odo partes unius horo colligat: Alexandrio uerb xiiij .horas: in Italia quindecim:

b 4

C. Plinii Naturalis Hiftoris

in Britannia x vij.ubi «flate lucid« noSes haud dubie repromittunt id^quod cogit ratio credirfoiflitii diebus accedente Sole propius uerncenimundi,anguflo lucis ambitu, fub- t Aliis, fes iedla terr« continuos dies habere t fenis menribus,nodcrque c diuerio ad brumam re- m diebm . moto.Quod fieri in infula Thule Pythias MafTilienfis fcripfit,fex dierum nauigatione in nem agnol Septentrionem a Britannia diflanterquidein uerb di in Mona,qu« diflat a Camaloduno fcita- pjrts Britannia: oppido circiter ducentis millibus,affirmant.

SS CAP. LXXVI.

demfecutus. \ ^ Mbrarum hanc rationem,& quam uocantgnomonicen,inuenit Anaximenes Mi- V lefius,An3ximandri(dequo diximus)difcipulus:primufque horologium,quod ap pellant fciotericon,Laceda:mone oilendit. lo

Qjtomodo dies ohf eruentur. CAp. lxxvii.

IPfum diem alii aliter obleruauere.Babylonii inter duos Solis exortus: Athenienfes in¬ ter duos occafus: Vmbri a meridie in meridiem: uulgus omne a luce ad tenebras:Sa- cerdotes Romani,& qui diem diflFiniere ciuilem,item Aegyptii & Hipparchus,a media node in mediam. Minora autem interualla effe lucis inter ortus Solis iuxta folflitia, quam «quinodia,apparet,quia politio Signiferi circa media fui obliquior efl,iuxta foi- Itidum uerb redior.

Differentia gentium ratio. CAP, Lxxviii.

COntexenda funthis cxleflibus nexa caufis, Nanq; Aethiopas uicini fideris uapore L torreri ,aduflifq; fimiles gignfbarba & capillo uibrato,non efl dubium. Et aduerfa 20

pJhodiginus mundi atq; glaciali, candida cute effe getes,flauis promiffas crinibus,ttruces uerb

Antiq . ie<3. ex c«ii rigore,has & illas mobilitates habentes. Ipfbqjtcrurum argumeto, illis in fupera reuocari,natura uaporis:his ininferas partes depelli,humore deciduo.Hic graues fic re^tmt: feras,iliic uarias effigies animalium prouenire,& maxime alitum,& in multas figuras gi- traccf uero gni uolucres.Corporum autem proceritatem utrobiq;,illic ignium nifu,hic humoris ali re frlf mento.Medio uerb terrae falubris utrinq; miflura,fertilis ad omnia tradus,modicus cor

Im mobilita porum habitus.Magna & in colore teperies. Ritus molles,fenfiis liquidus,ingenia foecun te hebetes. da,totiufq; natur« capacia.Iifdem imperia,qua: nunquam extimis gentibus Fuerint:ficut ne illae quidem his paruerint auulfae,ac pro immanitate natur« urgentis illas folitaria:.

De motu terra. CAP. lxxix. 50

BAby Ioniorum placita motus terrae,hiatufq;,& caetera omnia,ui fiderum exiflimant fieri,fed illorum trium, quibus fulmina afsignant:fieri autem, meantium cum Sole aut CQngruentium,&: maxime circa quadrata mundi.Praeclara quaedam effe & immor¬ talis in eoffi credimus)diuinitas perhibetur, Anaximandro Milefio Phyfico:quem ferunt Lacedaemoniis pr«dixifre,ut urbe ac teda cuflodirent:inflare enim motum terraeiciim & urbs tota eorum corruit, & Taygeti montis magna pars ad formam puppis eminens abrupta,cladem infuper eam ruina prefsit.Perhibetur & Pherecydis Pythagorae dodo ris alia coniedatio, fed dc illa diuina:Iiauflu aquae c puteo prarfenfiffe, ac praedixiffe ibi terrae motum.Qua^ fi uera funt,quantu a Deo tandem uideri poffunt tales diflare, dum uiuant?Et haec quidem arbitrio cuiufque exiflimanda relinquantunuentos in caufaeffe 40 non dubium reor.Neq; enim unquam intremifeunt terrae,nifi fopito mari, caelbq; adeb tranquillo,ut uolatus auium n5 pendeant,fubtrado omni fpirituqui uehit:nec unquam, feondito fci nifi pofl uentostconditos,fcilicet in uenas & cauernas eius occulto affiatu.Neque aliud tremor, quam in nube tonitruum.Nec hiatus aliud,quam cum fulmen erum eius occulta pit,inciufo fpiritu ludante,& ad libertatem exire nitente.

De terra biatihus. c A p. l x x x.

X J Arie itaque quatitur, & mira eduntur opera, alibi proflratis moenibus,alibi hiatu V profundo hauflis, alibi egeflis molibus,alibi emiffis amnibus,nonnunquam etiam ignibus,calidis ue fontibus,alibi t aduerfo fluminum curfu. Praecedit uerb comitatur- que terribilis lbnus,ali3s murmur fimilius mugitibus, aut clamori humano, armorum- ^0 ue pullantium fragori, pro qualitate materia excipientis, forraaque uel cauernarum

uel

Liber Secundus. 25-

uel cuniculi,pcr quem meat, exilius graffante in angufl:o,eo(Jem rauco in recuruis rcfiiL tante,in duris fremente, in humidis fluduance Si if agnantibusritem fremente contra fo- lida.Itaq; & ilne motufarpe editur fonus. Nec flmplici modo quatitur unquam, fed tre¬ mit uibratque.Hiatus uerb alias remanet,ol}endens qute forbuit,alias occultatore com- preffoirurfufque ita indudo rolo,ut nulla uelfigia exteiit, urbibus plerunque deuoratis, agrorumque tradu hauilo. Maritima autem maxime quatiuntur.Nec montofa tali ma¬ lo carent. Exploratum eftmihi, Alpes, Appenninumque faepius tremuifle. Et autumno ac uere terrjE crebrius mouentur , licut fiunt fulmina.Ideo Gallis & Aegyptus minime quatiuntur,quoniam hic sftatis caula obfi:at,iilic hyemis. Item nodu fspius, quam in¬ io terdiu. Maximi autem motus exifiunt matutini uerlpertinique:fed propinqua luce cre- bririnterdiu autem circa meridiem.Fiunt & Solis Lunsque defedu,quoniam tempefta- tes tunc fopiuntur.Prscipuc uerb,cum fequitur imbrem sftus,imbrcfue sftum.

Signa motus futuri. c a p. l x x x i.

K T Auigantes quoque fentiunt non dubia coniedura , fine flatu intumefeente fludu X N rubit6,aut quatiente idi. Intremunt uerb & in nauibus pofita,squc quam in sdi- ficiis , crepituque prsnuntiant. Quin & uolucres non impauids fedent. t Efl: & in cslo t sd cr in fignum, prsceditque motu futuro, aut interdiu,aut paulo pofl: occafum fercno,ceu te- nuis linea nubis in longum porreds fpatium. Efl: & in puteis turbidior aqua , nec fine tu futwo, odoris tsdio.

20 Auxilia contra motus futuros. CAP. Lxxxii-

Sicut t in iifdem efl: remedium,quale & crebri fpecus prsbent.Prsconceptum enim t se^erfa fpiritum exhalant : quod in certis notatur oppidis , qus minus quatiuntur , crebris vP"» ad eluuiem cuniculis cauata. Muitbque funt tutiora 111 iifdem illis qus pendent : ficut Neapoli in Italia intelligitur, parte eius, qus folida efl, ad tales cafus obnoxia. Tutifli- mi funt sdificiorum fornices , anguli quoque parietum , poftcfque alterno pulfu reni- tentes. Et latere terreno fadi parietes minore noxa quatiuntur. Magna differentia efl & in ipfo genere motus : pluribus fiquidem modis quatitur. Tutiflimum efl , ciim uibrat crifpante sdificiorum crepitu , cum intumefeit affurgens , alternoque motu refidet: innoxium & ciim concurrentia teda contrario idu arietant , quoniam alter motus alte¬ ro ri renititur. Vndantis inclinatio, & fludus more qusdam uolutatio infefta efttaut ciim in unam partem totus fe motus impellit. Definunt autem tremores , ciim uentus emer- fit : fin uerb durauere, non ante quadraginta dies fifluntur : plerunque & tardius, utpo- te cum quidam annuo & bienni fpatio durauerint.

Vortenta terrarum femel^^ifa. CAP. Lxxxiii.

FAdum efl femel,quod equidem in Hetrufese difciplina: uoluminibus inueni,ingen$ terrarum portentum L.Marcio, Sex. Iulio c o s s. in agro Mutinenfi. Kanque mon¬ tes duo inter fe concurrerunt,crepitu maximo afrultantesrecedentefque,inter eos flam¬ ma fumoque in cadum exeunte interdiu , fpedante e uia Aemylia magna equitum Ro¬ manorum, familiarumq; & uiatorum multitudine. Eo concurfu uillic omnes eiif2e,ani- 4*^ malia permulta qu2e intra fuerant,exanimata funt,anno ante fociale bellum : quod haud fcio an funeflius ipfi terrx Italice fuerit , quam ciuilia. Non minus mirum oflentum & noflra cognouit cetas, anno Neronis principis fupremo,ficut in rebus eius expofuimus, pratis oleifque intercedente uia publica in contrarias fedes trangreflis , in agro Marru- cino, prardiis V edii Marcelli equitis Romani,res Neronis procurantis.

Miracula terramotus. CAP. lxxxiii i,

Fiunt fimul cum terra:motu& inundationes maris,eodemuidelicet fpiritu infufi,aut refidentis finu recepti.Maximus terrae memoria mortaliu extitit motus, Tiberii Cx- faris principatu,xij.urbibus Afix una node proftratis. Creberrimus Punico bello, intra eundem annum fepties atq; quinquagies nuntiatus Romam.Quo quidem anno ad Tra- yo fymenum lacum dimicantes,maximum motum neque Poeni fenfere, nec Romani. Nec uerb fimplex malum , aut in ipfo tantum motu periculum efl , fed par aut maius oflen-

C. Plinii Naturalis Hiftoria:

tum.Nunquam urbs Roma tremuit,ut non futuri euentus alicuius id pr^nuntium effet. (^ihus locis maria recejferint. c A p. L x x x v.

EAdcm nafcentium cauia terrarum eft , cum idem ille fpiri tus attollendo potens fo- lo,non ualuit erumpere.Nafcuntur enim nec fluminum tantum inuedu,licut Echi - nades infulce ab Acheloo amne congefta: , maiorque pars Aegypti a Nilo , in quam a Pharo infula nodis & diei curfum fuifle Homero credimus : fed & receflu maris , fle ut eidem de Circeiistquod accidifle & in Ambracije portu decem millium pafluum inter- uallo, & Athenienflum quinque millium ad Piraeum memoratur. Ef Ephefl,ubi quon¬ dam ardem Dianar alluebat. Herodoto quidem fl credimus, mare fuit fupra Memphim ufque ad Aethiopum montes : itemque a planis Arabiae. Mare & circa Ilium , & tota lo Teuthrania, quaque campos intulerit M^ander.

Katio infularum aiafcentium. c a p. L x x x v i.

NAfcuntur & alio modo terr^,ac repente in aliquo mari emergunt, uelut paria fe¬ cum faciente natura, quarque hauferit hiatus,alio loco reddente.

quibus temporiUis enatae funt. c A P. l x x x v i r.

C Larae iampridem infuia!,Delos & Rhodos,memoriae produntur enata:. P oftea mi- nores.ultra Melon Anaphe,inter Lemnum & Hellefpontum, Nea : inter Lebedum & Teon, Aloneiinter Cydadas Olympiadis cxxxv.anncsquarto, Thera & Therafla. In¬ ter eafdem pofl; annos cxxx. Hiera, eademque Automate. Et ab duobus ftadiis pofl: an¬ nos cx.in noflro aeuo,M.Iunio Syllano,L.Baibo coss,ad viij.Idus Iulias,Thia. 20

Qjios terras interruperint mana. cap. lxxxviii.

ANte nos & iuxta Italiam inter Aeolias infulas , item iuxta Gretam emerflt e mari M. D. paiTuum , un.\ cum calidis fontibus , altera Olympiadis cxliii. anno tertio in

jl\ m. d. paiTuum , un.\ cum calidis fontibus , altera Olympiadis cxliij. anno tertio in Thufeo unu, flagrans harc uiolento cum flatu. Proditiirque memori£e , magna circa illam multitudine pifeium fluitante,confefl:im expirafTe quibus ex his cibus fuifTet. Sic fLegendm ^ Pithecufas in Campano flnu ferunt ortas. Mox in his montem t Epopon,cum repen- tc flamma exeo emicuifret,campefl:ri sequatum planitie.In eadem & oppidum haumim admodum profundo : alioque motu terra: ftagnum emerflfre:& alio, prouolutis montibus infulam 7^ Prochytam. Nanque& hoc modo infulas rerum natura fecit. Auellit Siciliam

nemhl.^. ' Cyprum Syrice, Euboeam Boeotice, Euboece Atalanten & Macrin, Besbycum Bi- qo

thyniae, Leucoflam Sirenum promontorio.

Qjue infuU continenti adiunU<e. CAP. L x x x i x.

RVrfus ablTulit infulas mari , iunxitque terris : Antiflam Lesbo , Zephyrium Hali- carnalTo , Aethufam Myndo , Dromifeon & Pemen Mileto ,